# Kolędowanie i kolędnicy – gwiazda, turoń, Herody i dziś

**URL:** <https://naobcasach.pl/t/koledowanie-i-kolednicy-gwiazda-turon-herody-i-dzis/32665>\
**Category:** Święta\
**Created:** [19 Listopad 2026 01:19 UTC](https://naobcasach.pl/t/koledowanie-i-kolednicy-gwiazda-turon-herody-i-dzis/32665 "2026-11-19T01:19:23Z")\
**Posts on this page:** 1\
**Page:** 1

<div class="post-metadata">

**Autor:** ![redakcja](https://naobcasach.pl/user_avatar/naobcasach.pl/redakcja/32/15566_2.png) [@redakcja](https://naobcasach.pl/u/redakcja)\
**Data wpisu:** [19 Listopad 2026 01:19 UTC](https://naobcasach.pl/t/koledowanie-i-kolednicy-gwiazda-turon-herody-i-dzis/32665/1 "2026-11-19T01:19:24Z")

</div>

![Kolędowanie i kolędnicy](https://naobcasach.pl/uploads/default/original/3X/0/f/0f7776a780cbd946556c1d9955e3b0d58de9f49b.webp)

**Kolędowanie i kolędnicy: skąd słowo kolęda, kiedy chodzi się po domach, kim są turoń, koza, Herod i gwiazdorze, jak przyjąć kolędników i kolędować z dziećmi.**

Dzwonek do drzwi w ciemny styczniowy wieczór, a za drzwiami gromada przebierańców z gwiazdą na kiju i zmarzniętymi nosami. Kolędowanie było przez wieki jedną z najważniejszych zimowych zabaw na polskiej wsi, a w wielu miejscowościach trwa do dziś – czasem w dawnej formie, czasem jako akcja szkolna czy parafialna.

## Skąd słowo „kolęda”

Słowo pochodzi od łacińskiego _calendae_, czyli pierwszego dnia miesiąca w kalendarzu rzymskim. W starożytnym Rzymie na noworoczne kalendy składano sobie życzenia i obdarowywano się drobiazgami. W języku polskim „kolęda” znaczyła dawniej kilka rzeczy naraz: życzenia noworoczne, podarunek, chodzenie po domach z życzeniami, a w końcu pieśń bożonarodzeniową. Do dziś mówimy też, że ksiądz chodzi „po kolędzie”, czyli z wizytą duszpasterską.

## Kiedy się kolęduje

Tradycyjnie kolędnicy wyruszali w drugi dzień świąt, w dzień świętego Szczepana, i chodzili do Trzech Króli, 6 stycznia. W niektórych regionach kolędowanie trwało aż do Matki Bożej Gromnicznej, 2 lutego, która zamykała okres śpiewania kolęd. Wieczór 26 grudnia nazywano szczodrym – o zwyczajach tego dnia piszemy w tekście [dzień świętego Szczepana](https://naobcasach.pl/t/dzien-swietego-szczepana-drugi-dzien-swiat-i-jego-zwyczaje/32782).

## Kogo można spotkać w grupie kolędników

| Postać | Kim jest i co robi |
| --- | --- |
| gwiazdor z gwiazdą | niesie dużą, obracaną gwiazdę z kolorowego papieru, oświetloną od środka |
| turoń | zwierzę z kłapiącą paszczą i rogami; skacze, straszy dziewczęta, „pada” i ożywa, co miało zapewnić urodzaj |
| koza | podobna do turonia, rogata i psotna; dawniej zapowiadała płodność pól i obory |
| Herod | król w koronie, z berłem; w przedstawieniu każe zabić dzieci, a na końcu sam ginie |
| śmierć z kosą | zabiera Heroda, przypominając, że władza nie chroni przed sprawiedliwością |
| diabeł | psotny, z ogonem i widłami, często zabiera duszę Heroda do piekła |
| anioł | przynosi dobrą nowinę i chroni pozostałych |
| dziad, żołnierz, kominiarz | postaci żartobliwe, zbierające datki i rozśmieszające domowników |

Gwiazda i turoń to najstarsze formy, a przedstawienie z Herodem – zwane po prostu Herodami – wywodzi się z dawnych szkolnych i kościelnych widowisk o narodzeniu Jezusa. O tych widowiskach przeczytasz w tekście [jasełka](https://naobcasach.pl/t/jaselka-historia-postaci-i-jak-przygotowac-przedstawienie/32660).

## Co robili kolędnicy

Grupa pytała najpierw gospodarza, czy wolno wejść i zaśpiewać. W środku śpiewano kolędy i pastorałki, odgrywano krótkie scenki, składano życzenia urodzaju, zdrowia i szczęścia. W zamian kolędnicy dostawali poczęstunek, ciasto, jabłka, orzechy, kiełbasę albo drobne pieniądze. Odprawienie kolędników z pustymi rękami uważano za wielki nietakt i zły znak dla domu.

## Kolędnicy dziś

- W wielu parafiach dzieci chodzą jako **kolędnicy misyjni** , zbierając pieniądze na pomoc rówieśnikom w krajach misyjnych.
- Zespoły regionalne i koła gospodyń wiejskich odtwarzają dawne **Herody** , a w niektórych gminach organizuje się przeglądy grup kolędniczych.
- W miastach coraz częściej kolęduje się po klatce schodowej – sąsiedzi umawiają się na wspólne śpiewanie przy choince w holu.

## Jak przyjąć kolędników

Jeśli zapukają do ciebie, posłuchaj przynajmniej jednej kolędy – to dla dzieci duże przeżycie. Przygotuj wcześniej miskę mandarynek i słodyczy w pojedynczych opakowaniach albo drobne monety. Wpuszczaj do mieszkania tylko grupy, które znasz albo które przyszły z opiekunem. Możesz też wyjść na klatkę i posłuchać ich w drzwiach.

## Kolędowanie z dziećmi krok po kroku

1. Zróbcie gwiazdę: dwa koła z tektury, osiem ramion z kolorowego papieru, otwór na latarkę w środku i kij od miotły jako uchwyt.
2. Wybierzcie dwie, trzy znane kolędy i jedną krótką scenkę, na przykład spotkanie pasterzy z aniołem.
3. Umówcie się wcześniej z sąsiadami albo rodziną – niech wiedzą, kiedy przyjdziecie.
4. Przygotujcie krótkie życzenia na koniec wizyty; gotowe wierszyki znajdziesz w [rymowanych życzeniach świątecznych](https://naobcasach.pl/t/rymowane-zyczenia-swiateczne-wierszyki-na-boze-narodzenie/28787).

Historia pieśni, które śpiewają kolędnicy, to temat na osobną opowieść – zajrzyj do tekstu [historia polskich kolęd](https://naobcasach.pl/t/historia-polskich-koled-od-sredniowiecza-do-cichej-nocy/32654).

Kolędowanie łączy sąsiadów lepiej niż niejedno zebranie wspólnoty mieszkaniowej. Wystarczy odwaga, żeby zadzwonić do pierwszych drzwi.
