Antykoncepcja postkoitalna

Antykoncepcja postkoitalna, czyli awaryjna, pozwala zapobiec nieplanowanej ciąży po stosunku bez zabezpieczenia albo gdy zabezpieczenie zawiodło. Liczy się czas, dlatego warto wiedzieć o niej więcej, zanim będzie potrzebna.

To jedna z najmniej znanych i zarazem najbardziej kontrowersyjnych metod antykoncepcji. Kontrowersje biorą się głównie stąd, że środki stosowane po stosunku często myli się z pigułkami wczesnoporonnymi. Tymczasem antykoncepcja awaryjna nie przerywa ciąży, tylko jej zapobiega. Jeśli zarodek już zagnieździł się w macicy, tabletka nie zmieni przebiegu ciąży.

Kiedy się ją stosuje

Antykoncepcja postkoitalna to rozwiązanie na sytuacje wyjątkowe, na przykład:

  • stosunek bez żadnego zabezpieczenia;
  • pęknięcie lub zsunięcie się prezerwatywy;
  • pominięcie kilku tabletek antykoncepcyjnych albo wymioty po ich przyjęciu;
  • przesunięcie lub wypadnięcie krążka czy wkładki;
  • przemoc seksualna – wtedy, poza antykoncepcją, potrzebna jest też pilna pomoc lekarska i wsparcie.

Najważniejsza zasada brzmi: im szybciej, tym lepiej. Skuteczność wyraźnie maleje z każdą godziną od stosunku. W zależności od rodzaju środka można go zastosować w ciągu kilku dni po zbliżeniu, ale najlepiej zrobić to od razu, gdy tylko pojawi się taka potrzeba. Odkładanie decyzji „do jutra” to najczęstszy błąd.

Jak działa

Tabletki zawierają dużą dawkę hormonu działającego podobnie do progesteronu albo substancję wpływającą na jego działanie. Ich główny mechanizm polega na:

  • zahamowaniu lub opóźnieniu owulacji, dzięki czemu plemniki nie spotkają komórki jajowej;
  • zmianach w śluzie i drogach rodnych, które utrudniają ruch plemników i transport komórki jajowej.

Inną metodą awaryjną jest wkładka domaciczna miedziana, którą zakłada lekarz w ciągu kilku dni po stosunku. Utrudnia zapłodnienie i zagnieżdżenie, a potem może dalej służyć jako regularna antykoncepcja.

Antykoncepcja awaryjna nie wpływa na płodność w przyszłości i nie szkodzi kolejnym, planowanym ciążom. Nie działa jednak „na zapas” – chroni tylko przed skutkami stosunku, który już się odbył.

O czym pamiętać

To metoda awaryjna, a nie sposób na co dzień. Jest mniej skuteczna niż regularna antykoncepcja, a duża jednorazowa dawka hormonu nie jest obojętna dla organizmu, więc nie powinna być często powtarzana. Po jej przyjęciu mogą pojawić się:

  • nudności, ból głowy, tkliwość piersi;
  • plamienie lub nieregularne krwawienie;
  • przesunięcie terminu następnej miesiączki.

Jeśli wkrótce po przyjęciu tabletki zwymiotujesz, skontaktuj się z lekarzem lub farmaceutą, bo lek mógł się nie wchłonąć. Tabletka nie chroni przed ciążą przy kolejnych stosunkach w tym samym cyklu ani przed chorobami przenoszonymi drogą płciową. Do najbliższej miesiączki używaj prezerwatywy.

Gdy miesiączka spóźnia się o ponad tydzień albo jest wyjątkowo skąpa, zrób test ciążowy. Silny ból podbrzusza, zwłaszcza jednostronny, omdlenie lub obfite krwawienie to sygnały, z którymi trzeba pilnie zgłosić się do lekarza lub wezwać pomoc – mogą świadczyć na przykład o ciąży pozamacicznej.

Gdzie szukać pomocy

Zasady dostępności antykoncepcji awaryjnej, w tym to, czy potrzebna jest recepta, różnią się w zależności od kraju i mogą się zmieniać. Najlepiej od razu zapytać lekarza (ginekologa lub lekarza rodzinnego) albo farmaceutę, jakie masz możliwości i co zrobić jak najszybciej. Powiedz, kiedy doszło do stosunku, kiedy była ostatnia miesiączka i jakie leki przyjmujesz – niektóre mogą osłabiać działanie tabletki. Nie czekaj z decyzją do końca weekendu.

Po całej sytuacji porozmawiaj z ginekologiem o regularnej metodzie antykoncepcji, która będzie do Ciebie pasować. Świadomość, że istnieją legalne i bezpieczne dla zdrowia środki stosowane po stosunku, może uchronić przed stresem, bólem i pochopnymi decyzjami.