Badanie moczu kosztuje niewiele, a mówi sporo o nerkach i drogach moczowych. Pod warunkiem, że próbka jest dobrze pobrana, a wynik czytany z głową.
Najpierw właściwa próbka
Sporo niejasnych wyników bierze się z błędów przy pobieraniu. Najlepszy jest pierwszy poranny mocz, bo jest najbardziej zagęszczony. Przed oddaniem próbki umyj okolice intymne wodą, bez perfumowanego płynu, pierwszą porcję oddaj do toalety, a do pojemnika złap środkowy strumień. Pojemnik kup w aptece i dostarcz do laboratorium w ciągu około dwóch godzin.
Badania nie robi się w czasie miesiączki ani tuż przed nią i po niej, bo krew zafałszuje wynik. Dzień wcześniej lepiej odpuścić bardzo intensywny trening, a także produkty mocno barwiące mocz, na przykład duże ilości buraków.
Co znaczą poszczególne pozycje
Badanie składa się z części fizykochemicznej i oglądania osadu pod mikroskopem. Najważniejsze parametry:
- barwa i przejrzystość: słomkowa i przejrzysta to norma, a ciemny mocz często oznacza po prostu za mało picia,
- ciężar właściwy: zwykle ok. 1,015–1,025; wyższy przy odwodnieniu, niższy przy dużej ilości płynów,
- odczyn (pH): kwaśny lub lekko zasadowy, zależny od diety,
- białko, glukoza, ketony, bilirubina: w prawidłowym moczu nie powinno ich być albo występują w śladowych ilościach,
- azotyny: ich obecność sugeruje bakterie, które przetwarzają azotany.
W osadzie laboratorium liczy krwinki białe i czerwone w polu widzenia mikroskopu. Pojedyncze leukocyty (zwykle do ok. 5 w polu widzenia) i erytrocyty (do ok. 2) mieszczą się w normie.
Leukocyty, bakterie, nabłonki
Dużo leukocytów razem z azotynami i bakteriami to typowy obraz zakażenia układu moczowego, zwłaszcza gdy pieczenie i częste parcie potwierdzają podejrzenie. Leukocyty bez objawów mogą jednak wynikać z zanieczyszczenia próbki wydzieliną z pochwy.
Nabłonki płaskie w większej liczbie i liczne bakterie bez leukocytów to najczęściej znak, że mocz pobrano bez podmycia albo nie ze środkowego strumienia. Lekarz może wtedy poprosić o powtórzenie badania. Nabłonki okrągłe czy wałeczki to już inna historia i wymagają oceny specjalisty.
Krew w moczu, widoczna gołym okiem lub tylko w badaniu, zawsze wymaga wyjaśnienia, jeśli nie ma związku z miesiączką. Może pochodzić z zakażenia albo kamicy, ale bywa też objawem chorób nerek lub pęcherza. Białko w moczu powtarzające się w kolejnych badaniach to sygnał, by sprawdzić nerki, szczególnie przy nadciśnieniu i cukrzycy.
Badanie ogólne a posiew
Badanie ogólne pokazuje, że coś się dzieje, ale nie mówi, jaka bakteria wywołała infekcję i na jaki antybiotyk jest wrażliwa. Od tego jest posiew moczu. Lekarz zleca go zwłaszcza przy nawracających zakażeniach, w ciąży i wtedy, gdy pierwsze leczenie nie pomogło.
Do posiewu mocz pobiera się do jałowego pojemnika, jeszcze przed rozpoczęciem antybiotyku. Wynik czeka się zwykle kilka dni, ale dzięki niemu leczenie jest celne, a nie na ślepo.
Badanie moczu raz w roku to rozsądny element profilaktyki, a przy niepokojących objawach nie czekaj na termin, tylko pokaż wynik lekarzowi.
