Barbórka, gałązka wiśni i grudniowe przysłowia o pogodzie

Czwartego grudnia ścina się gałązkę, która ma zakwitnąć na Wigilię. Przy okazji sprawdzamy, ile prawdy kryje się w ludowych prognozach na zimę.

Święto górników i nie tylko

Święta Barbara, wspominana 4 grudnia, jest patronką górników, hutników i artylerzystów, a także dobrej śmierci. Na Śląsku i w innych regionach górniczych Barbórka to wielkie święto. Rano orkiestry dęte budzą mieszkańców, górnicy zakładają galowe mundury i czapki z pióropuszem, a wieczorem odbywają się karczmy piwne.

Panie mają swoje spotkania, nazywane babskim combrem, pełne humoru, przebieranek i skeczy. Kolor pióropusza na górniczej czapce nie jest przypadkowy, bo oznacza funkcję w kopalni. Dla turysty to ciekawostka, dla górniczych rodzin powód do dumy przekazywany z pokolenia na pokolenie.

Gałązka, która zakwita na święta

Najpiękniejszy barbórkowy zwyczaj może przenieść do domu każdy. Czwartego grudnia ścina się gałązkę wiśni, czereśni, jabłoni lub forsycji i wstawia ją do wazonu z wodą. Jeśli zakwitnie na Wigilię, wróży szczęście w nowym roku, a dawniej zapowiadała pannie rychły ślub.

Żeby się udało:

  • wybierz gałązkę z wieloma pąkami, długości 30–50 cm;
  • przytnij ją ukośnie ostrym nożem i na kilka godzin zanurz całą w letniej wodzie;
  • jeśli nie było jeszcze przymrozków, zostaw ją na noc na mrozie lub w zamrażarce, bo pąki potrzebują chłodu, żeby się obudzić;
  • postaw wazon w jasnym, ciepłym miejscu, ale nie tuż przy kaloryferze;
  • wodę zmieniaj co dwa, trzy dni i za każdym razem podcinaj końcówkę.

Jeśli w okolicy nie masz własnego drzewa, poproś o gałązkę sąsiadów z ogródkiem albo znajomych z działki. Sadownicy i tak przycinają drzewa zimą, więc jedna gałązka nikomu nie zaszkodzi. Pamiętaj tylko, by nie łamać gałęzi w parkach i na cudzych posesjach bez pytania. Zakwitnięcie nie jest gwarantowane, ale nawet same zielone listki w środku grudnia sprawiają ogromną radość.

Barbórka po wodzie, Boże Narodzenie po lodzie

Grudzień ma bogaty zestaw ludowych prognoz. Najbardziej znana dotyczy właśnie Barbórki: jeśli 4 grudnia pada deszcz, święta będą mroźne. Działa to także w drugą stronę, bo mówi się również „Barbara po lodzie, Boże Narodzenie po wodzie”.

Inne grudniowe powiedzenia:

  • „Święta Łucja dnia przyrzuca”, o 13 grudnia, który przed reformą kalendarza w XVI wieku wypadał blisko przesilenia zimowego;
  • „Od Bożego Narodzenia przybywa dnia”, bo po 21 grudnia dni rzeczywiście zaczynają się wydłużać;
  • „Na Nowy Rok przybywa dnia na barani skok”, czyli o kilka ledwie zauważalnych minut.

Czy ludowe prognozy działają

Meteorolodzy podchodzą do nich z sympatią, ale i z dystansem. Przysłowia powstały z wieloletnich obserwacji, tyle że dotyczyły innego klimatu i konkretnej okolicy. Pogoda za trzy tygodnie zależy od układu mas powietrza nad całą Europą, a nie od tego, czy na Barbórkę padało.

Przysłowia mają jednak wartość, której nie da się zmierzyć. Łączą nas z rytmem przyrody i pokazują, jak uważnie nasi przodkowie patrzyli w niebo, od którego zależały ich plony i zapasy. Mróz albo odwilż decydowały kiedyś o tym, czy zimowe drogi będą przejezdne, a spiżarnia wystarczy do przednówka.

Gałązka w wazonie i rodzinna rozmowa o tym, czy święta będą białe, to piękny sposób, by poczuć zbliżający się grudzień.