Oba badania lekarze zlecają, gdy podejrzewają stan zapalny, ale działają zupełnie inaczej. Wyjaśniamy, czym się różnią i dlaczego podwyższony wynik nie zawsze oznacza chorobę.
Dwa wskaźniki, dwa tempa
CRP, czyli białko C-reaktywne, produkuje wątroba w odpowiedzi na stan zapalny. Reaguje szybko: jego stężenie rośnie już kilka godzin po rozpoczęciu infekcji czy urazu i równie szybko spada, gdy organizm wraca do równowagi. Dlatego dobrze nadaje się do śledzenia, czy leczenie działa.
OB, czyli odczyn Biernackiego, mierzy, jak szybko krwinki czerwone opadają na dno probówki w ciągu godziny. To badanie z długą tradycją, opisane przez polskiego lekarza. OB zmienia się wolniej: rośnie z opóźnieniem i potrafi pozostawać podwyższone jeszcze tygodnie po wyleczeniu.
Jakie wyniki są prawidłowe
W wielu laboratoriach za prawidłowe CRP uznaje się wartość poniżej 5 mg/l, choć część podaje granicę 10 mg/l. Lekkie podwyższenie, do kilkunastu mg/l, często towarzyszy infekcjom wirusowym, przeziębieniu czy niewielkim urazom. Wartości rzędu kilkudziesięciu lub kilkuset mg/l częściej pojawiają się przy zakażeniach bakteryjnych i poważniejszych stanach zapalnych, ale ocenić to może tylko lekarz, znając objawy.
Norma OB zależy od wieku i płci. U młodszych kobiet to zwykle do ok. 12–20 mm po godzinie, a z wiekiem dopuszczalna wartość rośnie. Na OB wpływa też ciąża, miesiączka, niedokrwistość i niektóre leki, dlatego bywa mniej precyzyjne niż CRP.
Istnieje też badanie hs-CRP, czyli CRP oznaczane bardzo czułą metodą. Wykorzystuje się je głównie do oceny ryzyka sercowo-naczyniowego, bo przewlekle, choć nieznacznie, podwyższony poziom może sygnalizować tlący się stan zapalny w naczyniach.
Co może podnieść wynik
Stan zapalny to nie tylko infekcja. Lekko podwyższone CRP lub OB mogą wiązać się z:
- świeżo przebytym przeziębieniem lub grypą,
- urazem, zabiegiem, a nawet bardzo intensywnym treningiem,
- nadwagą i otyłością, bo tkanka tłuszczowa sama produkuje substancje prozapalne,
- paleniem papierosów,
- chorobami autoimmunologicznymi, na przykład reumatoidalnym zapaleniem stawów,
- ciążą.
Bardzo wysokie OB, zwłaszcza u starszej osoby z bólem głowy, bólem i sztywnością barków czy utratą masy ciała, wymaga szybkiej diagnostyki. Podobnie wysokie CRP z gorączką i złym samopoczuciem.
Wynik w normie, a coś jest nie tak
Prawidłowe CRP i OB nie wykluczają choroby. Niektóre dolegliwości, na przykład zespół jelita drażliwego czy niedoczynność tarczycy, w ogóle nie podnoszą tych wskaźników. Jeśli czujesz, że coś jest nie w porządku, opowiedz lekarzowi o objawach, zamiast pokazywać tylko liczby.
Z kolei pojedynczy, lekko podwyższony wynik przy dobrym samopoczuciu zwykle kończy się na powtórzeniu badania za kilka tygodni. Na kontrolę wybierz moment co najmniej dwa, trzy tygodnie po infekcji, żeby nie mierzyć echa przeziębienia.
CRP i OB to cenne drogowskazy, ale same niczego nie rozpoznają: pokazują, że organizm walczy, a lekarz pomaga ustalić, z czym.
