Ciągłe zmęczenie, wypadające włosy, zimne dłonie i zadyszka na schodach. Za takim zestawem objawów u kobiet często stoi niedobór żelaza, nawet przy prawidłowej morfologii.
Dlaczego kobiety są bardziej narażone
Żelazo jest potrzebne do produkcji hemoglobiny, która przenosi tlen we krwi, a także do pracy mięśni, mózgu i tarczycy. Kobiety tracą je co miesiąc z krwią menstruacyjną, a w ciąży zapotrzebowanie znacznie rośnie. Niedoborom sprzyjają też obfite miesiączki, dieta uboga w mięso bez przemyślanych zamienników, częste oddawanie krwi, choroby jelit, takie jak celiakia, i intensywny trening.
Ryzyko rośnie także po porodzie i podczas karmienia piersią, a u kobiet w okresie okołomenopauzalnym, gdy miesiączki stają się nieregularne i bardzo obfite.
Ferrytyna, czyli zapasy
Morfologia pokazuje, czy masz anemię, ale nie zawsze wyłapuje wcześniejszy etap problemu. Organizm najpierw zużywa zapasy żelaza, a dopiero potem spada hemoglobina. Te zapasy odzwierciedla ferrytyna. Niski jej poziom przy prawidłowej morfologii oznacza niedobór żelaza bez anemii, który także może powodować zmęczenie, gorszą koncentrację czy wypadanie włosów.
Ferrytyna rośnie jednak również w stanach zapalnych i infekcjach, dlatego jej wynik interpretuje lekarz, czasem razem z innymi badaniami, na przykład CRP. Prawidłowa ferrytyna w czasie przeziębienia nie zawsze oznacza, że zapasy są w porządku.
Badanie ferrytyny jest tanie i dostępne w każdym laboratorium. Jeśli lekarz zleca morfologię z powodu zmęczenia, zapytaj, czy warto oznaczyć także ferrytynę.
Objawy, które mogą świadczyć o niedoborze
- przewlekłe zmęczenie i senność,
- bladość skóry i śluzówek,
- wypadanie włosów, łamliwe paznokcie,
- zadyszka i kołatanie serca przy wysiłku,
- zawroty i bóle głowy,
- uczucie zimna, zwłaszcza w dłoniach i stopach,
- zespół niespokojnych nóg, czasem ochota na jedzenie lodu czy kredy.
Objawy rozwijają się powoli, więc wiele kobiet przyzwyczaja się do nich i uznaje za normalne. Dopiero po uzupełnieniu niedoboru okazuje się, jak bardzo brakowało im energii. W ciąży niedobór żelaza ma znaczenie także dla dziecka, dlatego morfologię wykonuje się wtedy regularnie.
Dieta i leczenie
Najlepiej przyswajalne żelazo znajduje się w produktach zwierzęcych: czerwonym mięsie, podrobach, rybach. W roślinach jest go sporo w strączkach, natce pietruszki, kaszy jaglanej, pestkach dyni i tofu, ale wchłania się gorzej. Pomaga witamina C w tym samym posiłku, na przykład papryka czy kiszonki. Kawa i herbata wypite do posiłku utrudniają wchłanianie, lepiej więc zrobić odstęp.
Przy stwierdzonym niedoborze sama dieta zwykle nie wystarcza i lekarz zaleca preparat żelaza. Nie suplementuj go na własną rękę na wszelki wypadek: nadmiar żelaza szkodzi, a przewlekłe zmęczenie może mieć inne przyczyny. Preparaty żelaza mogą też podrażniać żołądek i powodować zaparcia, więc o sposobie przyjmowania porozmawiaj z lekarzem lub farmaceutą.
Ważne jest znalezienie źródła niedoboru. Obfite miesiączki wymagają konsultacji ginekologicznej, a u kobiet po menopauzie niedobór żelaza bywa sygnałem krwawienia z przewodu pokarmowego, które trzeba wyjaśnić.
Proste badanie krwi może wyjaśnić miesiące zmęczenia, więc zamiast tłumaczyć je sobie zimą i nadmiarem obowiązków, zapytaj lekarza o morfologię i ferrytynę.
