Grupa krwi Rh minus w ciąży: o co chodzi w konflikcie serologicznym

Kiedy w wynikach widzisz „Rh ujemny”, pojawia się pytanie o konflikt serologiczny. Dobra wiadomość: dziś skutecznie się mu zapobiega, pod warunkiem że pamięta się o kilku terminach.

Skąd bierze się konflikt

Czynnik Rh to białko na powierzchni czerwonych krwinek. Większość ludzi je ma, czyli jest Rh dodatnia, a mniejsza część, w Europie kilkanaście procent, jest Rh ujemna. Konflikt może się pojawić, gdy mama ma krew Rh minus, a dziecko odziedziczy po ojcu Rh plus.

Jeśli krwinki dziecka przedostaną się do krwiobiegu matki, co zdarza się głównie przy porodzie, ale też przy krwawieniu czy urazie brzucha, jej organizm może zacząć produkować przeciwciała. W pierwszej ciąży zwykle nie szkodzą one dziecku, bo pojawiają się zbyt późno. Problem dotyczy kolejnych ciąż: przeciwciała przechodzą przez łożysko i niszczą krwinki dziecka, prowadząc do anemii i żółtaczki.

Jak się mu zapobiega

Podstawą jest immunoglobulina anty-D, która „wyłapuje” krwinki dziecka, zanim układ odpornościowy matki zdąży na nie zareagować. U mam Rh minus bez przeciwciał podaje się ją:

  • profilaktycznie około 28. tygodnia ciąży,
  • po porodzie, najpóźniej w ciągu 72 godzin, jeśli dziecko ma krew Rh plus,
  • po poronieniu, ciąży pozamacicznej i zabiegach w obrębie macicy,
  • po krwawieniu w ciąży, urazie brzucha, amniopunkcji czy obrocie zewnętrznym dziecka.

Dzięki tej profilaktyce choroba hemolityczna noworodka stała się rzadkością. Trzeba jednak pilnować terminów i informować personel o grupie krwi przy każdym niepokojącym zdarzeniu w ciąży, także na izbie przyjęć.

Badania, które to kontrolują

Na początku ciąży każda kobieta, niezależnie od grupy krwi, ma oznaczane przeciwciała odpornościowe. U mam Rh plus badanie się nie powtarza rutynowo, ale u mam Rh minus wykonuje się je ponownie w drugim trymestrze, przed podaniem immunoglobuliny. Jeśli wynik jest ujemny, można bezpiecznie podać lek.

Istnieje też badanie pozwalające określić czynnik Rh dziecka z krwi matki już w ciąży. Jeśli dziecko okaże się Rh minus, profilaktyka w ciąży nie jest potrzebna. Badanie jest zwykle płatne, więc zapytaj lekarza, czy w Twoim przypadku ma sens.

Jeśli partner również ma krew Rh minus, dziecko także będzie Rh minus. Mimo to lekarze często proponują profilaktykę, bo nie zawsze da się mieć stuprocentową pewność co do wyników badań sprzed lat. To rozsądna ostrożność.

Gdy przeciwciała już są

Jeśli w poprzedniej ciąży nie podano immunoglobuliny albo doszło do uczulenia z innego powodu, ciąża wymaga ścisłej kontroli w ośrodku specjalistycznym. Lekarze regularnie badają poziom przeciwciał i oceniają w USG, czy dziecko nie jest niedokrwiste. W cięższych przypadkach można wykonać transfuzję krwi dziecku jeszcze w łonie matki.

Badanie przeciwciał odpornościowych ma też znaczenie dla mam z grupą Rh plus. Oprócz czynnika Rh istnieją inne, rzadsze antygeny krwinek, wobec których również może dojść do uczulenia, na przykład po wcześniejszej transfuzji. Dlatego wynik tego badania na początku ciąży jest ważny dla każdej kobiety, a nie tylko dla tych z „minusem” w wynikach.

Jeśli Twoja grupa krwi jest wpisana tylko w starej książeczce lub w karcie z poprzedniej ciąży, zapytaj, czy wystarczy, czy trzeba ją oznaczyć ponownie. Szpital przed porodem potrzebuje aktualnego, wiarygodnego dokumentu z wynikiem.

Konflikt serologiczny brzmi groźnie, ale przy dobrej profilaktyce i pilnowaniu kilku terminów mama z krwią Rh minus może spokojnie urodzić tyle dzieci, ile zechce.