Karnawał 2027: od Trzech Króli do śledzika, czyli czas zabawy

Przyszłoroczny karnawał będzie krótki, bo Wielkanoc wypada wcześnie. Wyjaśniamy, skąd się wzięły zapusty i kuligi, i podpowiadamy, jak świętować je po swojemu.

Krótki karnawał w 2027 roku

Karnawał zaczyna się po Bożym Narodzeniu, a według większości zwyczajów po Trzech Królach, i trwa do Środy Popielcowej. Jego długość zależy od daty Wielkanocy, która w 2027 roku przypada 28 marca. Popielec wypadnie więc już 10 lutego, tłusty czwartek 4 lutego, a ostatki we wtorek 9 lutego.

Nazwa pochodzi z włoskiego i jest zwykle łączona z łacińskim wyrażeniem o porzucaniu mięsa. Popularne tłumaczenie „żegnaj, mięso” jest raczej ludową etymologią, ale dobrze oddaje sens tego czasu. Karnawał był ostatnią okazją do biesiad, tańców i obfitego jedzenia przed czterdziestodniowym postem.

Kuligi, bale i zapusty

W dawnej Polsce karnawał był porą szlacheckich kuligów. Korowody sań z pochodniami jeździły od dworu do dworu, a gospodarze musieli ugościć całe towarzystwo, nawet jeśli zabawa trwała kilka dni. W miastach odbywały się bale i maskarady, na których przebranie pozwalało na chwilę zapomnieć o stanie i konwenansach.

Na wsi świętowano zapusty. Ulicami chodzili przebierańcy, między innymi niedźwiedź, kozioł i bocian, a muzykanci grali w karczmach do białego rana. W Wielkopolsce ostatnią zabawę nazywano podkoziołkiem: panny, które w karnawale nie znalazły męża, wrzucały pieniądze do skarbonki przy figurce kozła, by w przyszłym roku poszło im lepiej.

O północy w ostatni wtorek przed Popielcem muzyka milkła. W niektórych regionach urządzano wtedy żartobliwy pogrzeb basa, czyli instrumentu, który miał zamilknąć aż do Wielkanocy. Śledzik, zjadany w ostatki, przypominał, że od jutra na stołach króluje ryba.

Tłusty czwartek

Najsmaczniejszym dniem karnawału jest tłusty czwartek. Dawniej pączki były wytrawne, nadziewane słoniną albo mięsem, i popijano je wódką. Słodkie pączki z konfiturą różaną upowszechniły się dopiero później, podobnie jak faworki, nazywane też chrustem.

W Krakowie kobiety spotykały się w tłusty czwartek na babskim combrze. Przekupki z rynku urządzały zabawy z tańcami i żartami, a mężczyźni, którzy nieopatrznie pojawili się w pobliżu, musieli się liczyć z psotami. Dziś zwyczaj wraca w formie kobiecych spotkań i wieczorów z przyjaciółkami.

Jak świętować dziś

Karnawał nie musi oznaczać wielkiego balu. Kilka pomysłów na krótki sezon zabawy:

  • bal przebierańców dla dzieci z wybranym motywem, na przykład zwierzęta lasu albo bohaterowie bajek;
  • domowe ostatki ze śledziem w trzech odsłonach i muzyką z dawnych lat;
  • kulig albo ognisko z kiełbaskami, jeśli spadnie śnieg;
  • wieczór tańca w salonie lub kilka lekcji w szkole tańca, w duecie z partnerem albo przyjaciółką;
  • maskarada z maskami zrobionymi samodzielnie z kartonu, piór i cekinów.

Inspiracji dostarczają też najsłynniejsze karnawały świata. W Wenecji ulicami spacerują postacie w bogato zdobionych maskach i strojach z epoki, a w Rio de Janeiro szkoły samby przygotowują się do parady przez cały rok. Na domowy bal łatwo przenieść choćby jeden element: weneckie maski na powitanie gości albo kolorowe pióra i rytm samby na parkiecie. Zabawa w przebieranki ma tę zaletę, że nawet najbardziej nieśmiali goście czują się w nich swobodniej.

Pięć tygodni zabawy to niewiele, więc warto je wykorzystać, zanim kalendarz przypomni o poście i wiośnie.