Karp gotowany w aromatycznym wywarze i podany w szarym sosie z piernikiem, winem, rodzynkami, migdałami i karmelem to słodko-kwaśne danie o długiej tradycji. Sprawdzi się na odświętny obiad i na wigilijny stół.
Szary sos to dawny polski sos słodko-kwaśny, który robi się z wywaru, zasmażki, piernika, wina, cytryny i bakalii. Swoją barwę zawdzięcza właśnie piernikowi i karmelowi. Od pokoleń podaje się go do karpia, zwłaszcza w Wigilię, choć tak samo dobrze sprawdza się w niedzielę.
Ryba gotuje się w wywarze z warzyw z goździkami, liściem laurowym, zielem i pieprzem. Potem dzieli się ją na porcje, usuwa kręgosłup i większe ości, a na koniec krótko podgrzewa w gotowym sosie. Dzięki temu mięso pozostaje delikatne i nasiąka jego smakiem.
Przepis daje kilka wariantów: piernik można zastąpić chlebem żytnim, wino piwem, a do sosu dodać suszone śliwki lub powidła. Wino gotuje się w sosie krótko, więc przy dzieciach przy stole wybierz wersję bez alkoholu.
Porcje: 6 · Czas przygotowania: ok. 1,5 godziny (plus 30 minut solenia ryby)
Składniki
- 1 karp (ok. 1,6 kg)
- 1 marchewka, 1 pietruszka, ½ selera, 1 cebula
- 4 goździki, 1 liść laurowy
- 4 ziarna ziela angielskiego, 4 ziarna pieprzu
- 50 g piernika
- 150 ml czerwonego wina
- sok z 1 cytryny
- 1 łyżka masła
- 1 łyżka mąki
- 50 g rodzynek
- 50 g migdałów
- 1–2 łyżki cukru na karmel
- sól
Przygotowanie
- Karpia oskrob z łusek, wypatrosz, usuń skrzela i oczy, odetnij płetwy (albo kup rybę już sprawioną). Opłucz z krwi, osusz, posól i odstaw na 30 minut.
- Warzywa obierz, zalej litrem wody, dodaj goździki, liść laurowy, ziele i pieprz. Gotuj 20 minut, a potem przecedź.
- Rybę włóż do szerokiego garnka, zalej wywarem i gotuj 30 minut na małym ogniu, tak by woda ledwie się poruszała.
- Wyjmij karpia na półmisek, podziel na 6 porcji, usuń kręgosłup i większe ości. Wywar ponownie przecedź.
- Na maśle zrumień mąkę, stopniowo wlewaj ok. 500 ml wywaru, mieszając. Dodaj sok z cytryny, wino, pokruszony piernik i rodzynki.
- Na suchej patelni rozpuść cukier na złoty karmel. Migdały sparz wrzątkiem i obierz ze skórki. Dodaj karmel i migdały do sosu i gotuj, aż sos zgęstnieje. Dopraw solą.
- Włóż porcje karpia do sosu i podgrzej na małym ogniu przez kilka minut. Podawaj na ciepło.
Wskazówki
- Dzwonka: rybę możesz pokroić na dzwonka przed gotowaniem. Gotuj je wtedy ok. 20 minut.
- Zamiast piernika: do sosu wystarczy kromka chleba żytniego, choć sos będzie mniej korzenny.
- Wersja z piwem: wywar przygotuj z 500 ml piwa i 500 ml wody, ale nie dodawaj wtedy wina do sosu.
- Bez alkoholu: zamiast wina użyj kompotu z suszu albo soku z czerwonych winogron z dodatkową łyżką soku z cytryny.
- Śliwki i powidła: 3 suszone śliwki albo łyżka powideł pogłębiają smak i kolor sosu.
- Karmel: nie dopuść, by cukier zrobił się ciemnobrązowy, bo sos będzie gorzki. Do sosu wlewaj go ostrożnie, bo pryska.
- Przechowywanie: karp w sosie postoi w lodówce 2 dni. Podgrzewaj go delikatnie, by ryba się nie rozpadła.
Z czym podawać
Do karpia w szarym sosie pasują ziemniaki z wody, puree albo kluski kładzione. Na wigilijnym stole dobrze towarzyszy mu kapusta z grochem lub kapusta z grzybami. Kawałek chleba przyda się do wycierania słodko-kwaśnego sosu.
To danie, które przypomina, jak ciekawie smakowały dawne polskie sosy.
