„Kortyzolowa twarz”, „kortyzolowy brzuch”, koktajle obniżające kortyzol – hormon stresu stał się gwiazdą mediów społecznościowych. Sprawdzamy, ile w tym prawdy.
Czym jest kortyzol
Kortyzol to hormon wytwarzany przez nadnercza. Nie jest wrogiem, bo bez niego nie moglibyśmy żyć. Pomaga mobilizować energię, reguluje poziom cukru we krwi, ciśnienie i stan zapalny. Jego poziom zmienia się w ciągu doby: najwyższy jest rano, tuż po przebudzeniu, co pomaga nam wstać, a najniższy wieczorem i w nocy.
W sytuacji stresu kortyzol rośnie, a gdy zagrożenie mija, spada. Taki krótkotrwały wzrost jest korzystny: pomaga skupić się przed egzaminem czy szybko zareagować na niebezpieczeństwo. Problem zaczyna się, gdy stres jest przewlekły, a organizm długo nie ma okazji do odpoczynku. Wtedy mogą pojawić się kłopoty ze snem, większy apetyt na słodkie i tłuste jedzenie, gorsza odporność i trudności z koncentracją.
Co jest mitem
Popularne w sieci „kortyzolowa twarz” czy „kortyzolowy brzuch” to uproszczenia. Rzeczywiście, bardzo wysoki poziom kortyzolu, na przykład w zespole Cushinga albo przy długotrwałym przyjmowaniu sterydów, powoduje zaokrąglenie twarzy i odkładanie tłuszczu na brzuchu. To jednak rzadkie schorzenia, rozpoznawane przez lekarzy na podstawie badań, a nie zdjęcia w lustrze.
Opuchnięta rano twarz to zwykle efekt soli, alkoholu, niedospania, alergii czy pozycji w czasie snu. Tłuszcz na brzuchu częściej wiąże się z dietą, małą ilością ruchu, genami i zmianami hormonalnymi w okresie menopauzy niż z samym stresem.
Mitem są też cudowne napoje „obniżające kortyzol”. Sok pomarańczowy z solą i wodą kokosową może być smaczny, ale nie ma dowodów, że zmienia gospodarkę hormonalną.
Co rzeczywiście pomaga przy przewlekłym stresie
Zamiast szukać sposobu na jeden hormon, lepiej zadbać o cały organizm:
- regularny sen o stałych porach,
- ruch, zwłaszcza umiarkowany i na świeżym powietrzu,
- krótkie przerwy w ciągu dnia, ćwiczenia oddechowe, relaksacja,
- kontakty z bliskimi i czas bez telefonu,
- ograniczenie alkoholu i nadmiaru kofeiny.
Badania pokazują też, że kontakt z przyrodą, nawet krótki spacer w parku, obniża odczuwany stres i poprawia nastrój. To jeden z najtańszych sposobów na nadmiar napięcia.
Suplementy reklamowane jako „regulujące kortyzol”, na przykład z ashwagandhą, mają mieszane dowody i mogą wchodzić w interakcje z lekami, w tym z lekami na tarczycę. Zdarzały się też przypadki uszkodzenia wątroby. Ich stosowanie omów najpierw z lekarzem.
Kiedy zbadać hormony
Samodzielne testy kortyzolu ze śliny czy krwi bez wskazań rzadko coś wnoszą, bo jego poziom zmienia się z godziny na godzinę, a wynik zależy od pory badania i wcześniejszego stresu. Łatwo go źle zinterpretować.
Do lekarza warto pójść, gdy masz niewyjaśniony przyrost masy ciała z sinoczerwonymi rozstępami, osłabienie mięśni, wysokie ciśnienie i cukier albo przeciwnie: chudniesz, czujesz ogromne osłabienie, zawroty głowy i ochotę na słone. Wtedy specjalista zleci odpowiednie badania.
Kortyzol nie jest złym bohaterem, tylko posłańcem: mówi, że od dawna działasz na najwyższych obrotach, a na to najlepiej odpowiedzieć odpoczynkiem, nie kolejnym modnym napojem.
