Lipidogram bez tajemnic: jak czytać LDL, HDL i trójglicerydy

Cholesterol nie boli, dlatego tak łatwo go przeoczyć. Lipidogram pokazuje, jak wygląda gospodarka tłuszczami we krwi, a umiejętność czytania wyniku ułatwia rozmowę z lekarzem.

Co mierzy lipidogram

Standardowy lipidogram obejmuje cholesterol całkowity, frakcję LDL, frakcję HDL i trójglicerydy. Coraz częściej laboratoria podają też cholesterol nie-HDL, czyli całkowity minus HDL, który obejmuje wszystkie frakcje sprzyjające miażdżycy.

LDL nazywa się potocznie złym cholesterolem, bo to on odkłada się w ścianach naczyń. HDL to dobry cholesterol, który pomaga odprowadzać nadmiar tłuszczów do wątroby. Trójglicerydy to tłuszcze magazynujące energię; ich poziom silnie zależy od diety, alkoholu i masy ciała.

Orientacyjne wartości

  • cholesterol całkowity: poniżej ok. 190 mg/dl,
  • LDL: u zdrowej osoby z niskim ryzykiem zwykle poniżej ok. 115 mg/dl,
  • HDL: u kobiet powyżej ok. 45 mg/dl,
  • trójglicerydy: poniżej ok. 150 mg/dl.

Najważniejsze zastrzeżenie dotyczy LDL. Nie ma jednej normy dla wszystkich: docelowy poziom zależy od Twojego ryzyka sercowo-naczyniowego. U osób z cukrzycą, po zawale czy z miażdżycą lekarze dążą do znacznie niższych wartości niż u zdrowej trzydziestolatki. Ten sam wynik u dwóch kobiet może więc oznaczać coś zupełnie innego.

Osobny temat to rodzinna hipercholesterolemia, czyli genetyczne zaburzenie, przy którym LDL jest wysoki od młodości mimo zdrowego trybu życia. Jeśli Twój LDL przekracza mniej więcej 190 mg/dl, a w rodzinie zdarzały się wczesne zawały, koniecznie powiedz o tym lekarzowi.

Hormony a cholesterol

U kobiet poziom cholesterolu zmienia się z wiekiem. Estrogeny przez lata sprzyjają wyższemu HDL i niższemu LDL, dlatego przed menopauzą wyniki bywają lepsze niż u mężczyzn w tym samym wieku. Po menopauzie LDL często wyraźnie rośnie, nawet bez zmian w diecie. To dobry moment, żeby badać lipidogram regularnie.

Cholesterol rośnie też w ciąży, co jest zjawiskiem fizjologicznym, a niedoczynność tarczycy potrafi podnieść LDL. Przy nieoczekiwanie złym wyniku lekarz często sprawdza również TSH.

Jak przygotować się do badania i co dalej

Na lipidogram tradycyjnie idzie się na czczo, choć wiele laboratoriów dopuszcza dziś badanie po lekkim posiłku. Na pewno lepiej unikać alkoholu i tłustej kolacji dzień wcześniej, bo to one najmocniej podbijają trójglicerydy. Zdrowe dorosłe osoby powinny badać lipidogram co kilka lat, a po czterdziestce i przy czynnikach ryzyka częściej.

Na wynik realnie wpływają codzienne nawyki:

  • mniej tłuszczów nasyconych z tłustego mięsa, masła i słodyczy, więcej oliwy, orzechów i ryb,
  • błonnik z warzyw, strączków i pełnych zbóż, który pomaga obniżać LDL,
  • regularny ruch, który podnosi HDL i obniża trójglicerydy,
  • ograniczenie alkoholu i rzucenie palenia.

Jeśli zmiana stylu życia nie wystarcza albo ryzyko jest wysokie, lekarz może zaproponować leczenie. Decyzję podejmuje się na podstawie całego obrazu zdrowia, nie samej liczby na wydruku.

Lipidogram to jedna kartka, która dużo mówi o przyszłości Twojego serca, więc nie odkładaj jej do szuflady bez omówienia z lekarzem.