O dzieciach, dla dzieci

Zazdrość o zabawki kolegi, samotność w nowej szkole, lęk przed narodzinami rodzeństwa – dziecko nie zawsze potrafi o tym powiedzieć. Dobrze dobrana opowieść może mu w tym pomóc. Podpowiadamy, jak czytać z dzieckiem historie o codziennych kłopotach i jak potem o nich rozmawiać.

Dzieci uwielbiają baśnie, ale równie mocno potrzebują opowieści o kimś takim jak one. Bohaterowie, których można spotkać w szkole, na placu zabaw, w parku czy w sąsiednim domu, cieszą się z tych samych rzeczy, mają podobne marzenia i podobne problemy. Gdy taki bohater znajduje wyjście z kłopotu, dziecko dostaje sygnał: mnie też może się udać.

Książka jako bezpieczne lustro

Małemu dziecku trudno nazwać to, co czuje. Złość, smutek, wstyd czy zazdrość pojawiają się nagle i bywają przytłaczające. Opowieść pozwala przyjrzeć się takim emocjom z bezpiecznej odległości, bo dzieją się one komuś innemu. Łatwiej wtedy zapytać: „Jak myślisz, dlaczego on był taki zły?” niż „Dlaczego ty się tak zachowujesz?”.

Dobrym przykładem jest zbiór opowiadań Marioli Jarockiej „O dzieciach dla dzieci”, w którym codzienne historie mają w sobie odrobinę baśniowego klimatu. Jędrek jest rozżalony i zły, bo nie ma tak pięknych zabawek jak koledzy, ale gdy pokonuje zazdrość i spełnia dobry uczynek, spotyka go niesamowita nagroda. Hania czuje się samotna w nowej szkole, a jej mama wciąż podróżuje po świecie; list od tajemniczej Konstancji z odległej planety pomaga jej odnaleźć prawdziwą przyjaźń na Ziemi. Kamil dowiaduje się, że będzie miał rodzeństwo, i trudno mu pogodzić się z tym, że będzie musiał dzielić się pokojem, zabawkami i przede wszystkim miłością rodziców. Po spotkaniu z tajemniczym staruszkiem akceptuje to, że w domu pojawi się maluch, i nie przeszkadza mu nawet, że będzie to siostra, a nie brat.

Jak czytać, żeby opowieść naprawdę pomogła

Samo przeczytanie historii to dopiero początek. Kilka prostych zasad sprawi, że wspólna lektura stanie się okazją do rozmowy:

  1. Wybierz spokojny moment. Najlepiej wieczorem, bez pośpiechu i bez telewizora w tle.
  2. Dopasuj opowieść do sytuacji. Gdy w domu ma pojawić się rodzeństwo, sięgnij po historię o tym; gdy dziecko zmienia szkołę, po opowieść o nowych przyjaźniach.
  3. Zatrzymuj się w trakcie. Zapytaj, co czuje bohater i co mógłby zrobić.
  4. Nie moralizuj na siłę. Dziecko samo wyciągnie wnioski, jeśli dasz mu na to czas.
  5. Wracaj do ulubionych historii. Powtarzanie tej samej opowieści to dla dziecka sposób na oswojenie trudnych uczuć.

Rozmowa po ostatniej stronie

Po lekturze możesz zapytać dziecko, czy kiedyś czuło się jak bohater. Nie naciskaj, jeśli nie chce odpowiadać; czasem rozmowa wraca sama po kilku dniach, w zupełnie niespodziewanym momencie. Dobrze działają też pytania otwarte: „Co byś zrobił na jego miejscu?”, „Jak mogłaby się skończyć ta historia inaczej?”.

Warto pokazywać dziecku, że problemy da się rozwiązać, a wiele zależy od tego, jak na nie spojrzymy. Bohaterowie takich opowieści uczą cieszyć się codziennością, w każdej sytuacji szukać dobrych stron i pamiętać, że to, co najważniejsze w życiu, zobaczyć można tylko sercem.

Jakie książki wybierać

Szukaj historii z bohaterami w podobnym wieku jak Twoje dziecko, z prostym, ciepłym językiem i zakończeniem, które daje nadzieję. Dobrze, gdy opowiadania są krótkie: jedno na wieczór to porcja w sam raz dla przedszkolaka i młodszego ucznia. Dla dziecka, które zaczyna samodzielnie czytać, zbiór krótkich opowiadań bywa też świetnym pierwszym krokiem do własnej lektury.

Wspólne czytanie o cudzych kłopotach często okazuje się najprostszą drogą do rozmowy o własnych, a dziecko zapamiętuje z niego nie tylko historię, ale i to, że ktoś bliski siedział obok i słuchał.