Ciąża daje pracownicy szczególną ochronę, ale wiele kobiet nie zna swoich praw albo boi się z nich korzystać. Znajomość przepisów to najlepsza ochrona przed nieporozumieniami.
Ochrona przed zwolnieniem
Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie ciąży i urlopu macierzyńskiego. Wyjątkiem jest rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownicy, gdy ciężko naruszyła obowiązki, oraz upadłość lub likwidacja firmy. Ochrona obowiązuje od początku ciąży, nawet jeśli pracodawca jeszcze o niej nie wie.
Umowa na czas określony albo na okres próbny dłuższy niż miesiąc, która rozwiązałaby się po upływie trzeciego miesiąca ciąży, przedłuża się z mocy prawa do dnia porodu. Ochrona dotyczy jednak tylko umowy o pracę. Kobiety pracujące na umowie zlecenia czy prowadzące działalność gospodarczą nie mają takich gwarancji.
Dobrze przedstawić pracodawcy zaświadczenie lekarskie o ciąży. Dopiero wtedy w praktyce możesz korzystać z większości uprawnień, a pracodawca musi dostosować warunki pracy.
Czego pracodawca nie może wymagać
- pracy w godzinach nadliczbowych i w porze nocnej,
- delegowania poza stałe miejsce pracy bez Twojej zgody,
- pracy w systemie przerywanego czasu pracy bez Twojej zgody,
- prac uciążliwych, niebezpiecznych i szkodliwych dla ciąży, takich jak dźwiganie ciężarów, kontakt z niektórymi substancjami chemicznymi, promieniowaniem czy czynnikami zakaźnymi.
Jeśli Twoja dotychczasowa praca należy do zakazanych, pracodawca musi przenieść Cię do innej, odpowiedniej pracy, zachowując dotychczasowe wynagrodzenie. Jeśli nie ma takiej możliwości, zwalnia Cię z obowiązku świadczenia pracy, a pensja nadal przysługuje. Przepisy ograniczają też czas pracy przy monitorze i w pozycji stojącej, a przy komputerze należą się regularne przerwy wliczane do czasu pracy.
Badania, praca zdalna i karmienie
Pracodawca musi zwolnić Cię z pracy na badania lekarskie zalecone w ciąży, jeśli nie da się ich wykonać poza godzinami pracy. Za ten czas zachowujesz prawo do wynagrodzenia. Wystarczy wcześniej uprzedzić przełożonego i przedstawić potwierdzenie wizyty.
Kobieta w ciąży może złożyć wniosek o pracę zdalną, a pracodawca musi go uwzględnić, chyba że nie pozwala na to organizacja albo rodzaj pracy. Odmowę trzeba uzasadnić na piśmie. Z podobnego uprawnienia mogą korzystać rodzice dzieci do czwartego roku życia.
Po powrocie z urlopu pracodawca musi zatrudnić Cię na dotychczasowym albo równorzędnym stanowisku, z wynagrodzeniem nie niższym niż przed urlopem. Mama karmiąca piersią ma prawo do dwóch półgodzinnych przerw na karmienie wliczanych do czasu pracy, jeśli pracuje dłużej niż sześć godzin dziennie.
Gdy przepisy są łamane
Jeśli pracodawca próbuje Cię zwolnić, naciska na rozwiązanie umowy za porozumieniem stron albo nie dostosowuje warunków pracy, nie podpisuj niczego pod presją. Na odwołanie do sądu pracy od wypowiedzenia lub rozwiązania umowy masz 21 dni. Możesz też zwrócić się do Państwowej Inspekcji Pracy, która udziela bezpłatnych porad prawnych.
Zbieraj dokumenty: maile, pisma, zaświadczenia lekarskie. W razie sporu będą najlepszym dowodem. Wsparcia udzielają też związki zawodowe i organizacje pomagające kobietom w sprawach pracowniczych.
Znajomość swoich praw nie oznacza konfliktu z pracodawcą, tylko spokojną rozmowę z pozycji osoby, która wie, co jej przysługuje.