Przypalony garnek: jak doczyścić stal, emalię i żeliwo

Mleko uciekło, sos przywarł, a na dnie garnka została czarna skorupa. Zanim go wyrzucisz, sprawdź, z czego jest zrobiony, bo każdy materiał wymaga innego podejścia.

Przypalenie to zwęglone resztki jedzenia, które przywarły do dna. Najgorsze, co można zrobić, to od razu zaatakować je druciakiem. Na większości naczyń zostaną rysy, a w nich jedzenie będzie przywierać jeszcze mocniej. Lepiej najpierw zmiękczyć osad, a dopiero potem go usuwać.

Stal nierdzewna

To najbardziej wytrzymały materiał. Zalej przypalone dno wodą tak, by przykryła osad, dodaj 2 łyżki sody oczyszczonej i gotuj przez 10–15 minut. Odstaw do ostygnięcia, a potem zeskrob zmiękczoną skorupę drewnianą łopatką. Przy grubych przypaleniach zabieg można powtórzyć albo zostawić garnek z roztworem na noc.

Tęczowe przebarwienia i białe plamy na stali to zwykle ślady przegrzania i kamienia. Usuniesz je octem: wlej odrobinę, rozprowadź gąbką i spłucz. Po stal nierdzewną można też sięgnąć po delikatne mleczko do szorowania, ale bez metalowych zmywaków.

Gdy przypalenie jest cienkie, ale rozległe, pomaga sól. Posyp dno grubą warstwą soli, skrop odrobiną wody i odstaw na godzinę. Sól wyciąga wilgoć z osadu, a potem działa jak łagodne ścierniwo. Ten sam trik sprawdza się przy brytfannach po pieczeniu mięsa, w których zapiekł się sos.

Emalia i naczynia nieprzywierające

Emaliowane garnki są ładne, ale wrażliwe na uderzenia i gwałtowne zmiany temperatury. Nie wlewaj zimnej wody do rozgrzanego naczynia, bo emalia może popękać. Zostaw je do ostygnięcia, a potem zalej wodą z sodą i delikatnie zagotuj. Przypalenia usuwaj plastikową szpatułką i miękką gąbką, a uporczywe ślady pastą z sody.

Powłoki nieprzywierające czyść wyłącznie miękko. Wystarczy namoczyć patelnię w ciepłej wodzie z płynem do naczyń, a resztki zetrzeć gąbką. Jeśli powłoka jest porysowana i zaczyna odchodzić, patelnię lepiej wymienić, niż na siłę ratować. Brązowy, lepki nalot na takich patelniach to zwykle spolimeryzowany olej. Pomaga wtedy zagotowanie w niej wody z łyżką sody i delikatne przetarcie gąbką, bez skrobania.

Żeliwo i aluminium

Żeliwo nie lubi długiego moczenia, bo rdzewieje. Przypalenia zeskrob drewnianą łopatką, a resztki wyszoruj grubą solą z odrobiną oleju, używając jej jak naturalnego ścierniwa. Potem umyj naczynie gorącą wodą, wysusz na palniku i natrzyj cienką warstwą oleju. Żeliwa nie wkładaj do zmywarki, bo traci ochronną warstwę.

Aluminium ciemnieje od sody i innych środków zasadowych. Tu lepiej działa kwas: zagotuj w garnku wodę z sokiem z cytryny lub łyżką kwasku. Przypalenia zmiękną, a dno odzyska jasny kolor.

Kilka zasad, które pomagają zapobiegać przypaleniom:

  • gotuj mleko i gęste sosy na mniejszym ogniu i mieszaj od dna;
  • dopasuj wielkość palnika do średnicy garnka;
  • dolewaj wody do potraw, które długo się duszą;
  • myj naczynia od razu po ostygnięciu, zanim resztki zaschną.

Jeśli przypalenie poszło bardzo głęboko, a dno jest odkształcone lub widać pęknięcia emalii, naczynie nadaje się już tylko do wymiany. W większości przypadków wystarczy jednak woda, soda, trochę ciepła i cierpliwość, żeby garnek znów był jak dawniej.