Shaunti Feldhahn - Tylko dla rodziców

Dlaczego córka trzaska drzwiami, a syn odpowiada półsłówkami? Podpowiadamy, jak lepiej zrozumieć dziecko i nastolatka i jak rozmawiać, żeby naprawdę chciało powiedzieć, co myśli.

Który rodzic nie patrzył czasem na swoje ukochane, ale nieprzewidywalne dziecko z pytaniem: co on sobie właściwie myśli? Dlaczego moja córeczka tak się zachowuje? Tam, gdzie jest zagubiony rodzic, prawie zawsze jest też dziecko, które bardzo chce zostać zrozumiane – tylko nie zawsze umie to pokazać.

Zachowania, które tylko wyglądają na nielogiczne

Wiele decyzji dzieci i nastolatków wydaje się dorosłym zupełnie pozbawionych sensu. Tymczasem za większością z nich stoją całkiem zrozumiałe potrzeby: akceptacji rówieśników, poczucia, że coś znaczą, prawa do decydowania o sobie i do prywatności. U nastolatków mózg wciąż intensywnie się rozwija, a obszary odpowiedzialne za kontrolę impulsów i planowanie dojrzewają najpóźniej. Emocje biorą więc górę szybciej niż rozsądek.

Także tak zwana kolczasta postawa – opryskliwość, przewracanie oczami, zamykanie się w pokoju – rzadko oznacza brak szacunku. Częściej kryje się za nią niepewność, zmęczenie albo potrzeba udowodnienia, że jest się już kimś dorosłym. Kiedy rodzic odpowiada złością, kolce stają się jeszcze ostrzejsze.

Co dzieci powiedziałyby, gdyby wiedziały, że je wysłuchamy

Gdyby dziecko miało pewność, że naprawdę zostanie wysłuchane, zapewne usłyszelibyśmy coś takiego:

  • „Najpierw mnie posłuchaj, a potem dawaj rady”.
  • „Nie porównuj mnie z bratem ani z dziećmi koleżanek”.
  • „Zaufaj mi trochę bardziej, nawet jeśli czasem coś zawalę”.
  • „Kiedy się mylisz, po prostu to przyznaj”.
  • „Interesuj się tym, co dla mnie ważne, nawet jeśli wydaje Ci się dziecinne”.

Jak rozmawiać, żeby chciało mówić

Dobre rozmowy rzadko zdarzają się na zawołanie. Najłatwiej o nie przy wspólnym zajęciu: w samochodzie, na spacerze, przy gotowaniu. Siedzenie obok siebie, a nie naprzeciwko, zdejmuje napięcie, szczególnie z nastolatków.

Kilka zasad, które pomagają:

  1. Słuchaj do końca. Nie przerywaj i nie kończ zdań za dziecko, nawet jeśli wiesz, dokąd zmierza.
  2. Pytaj otwarcie. Zamiast „Było dobrze w szkole?” spróbuj „Co dziś najbardziej Cię rozśmieszyło?”.
  3. Nazywaj uczucia. „Widzę, że jesteś wściekła” często działa lepiej niż „Nie przesadzaj”.
  4. Nie naprawiaj wszystkiego od razu. Czasem dziecko potrzebuje tylko, żeby ktoś je wysłuchał.
  5. Wracaj po kłótni. Spokojna rozmowa po awanturze uczy, że relacja jest ważniejsza niż racja.

Granice są potrzebne, ale lepiej je tłumaczyć, niż tylko ogłaszać. Dziecko, które rozumie, skąd bierze się zakaz, chętniej go respektuje.

Lektura na dobry początek

Jedną z książek, które pomagają spojrzeć na świat oczami dziecka, jest „Tylko dla rodziców. O tym, co każdy rodzic powinien wiedzieć o swoim dziecku” Shaunti Feldhahn i Lisy A. Rice (tłum. Barbara Janur, Wydawnictwo Esprit). Autorka, znana z książek „Tylko dla kobiet” i „Tylko dla mężczyzn”, oparła ją na szerokim badaniu ankietowym przeprowadzonym na jej potrzeby i na wielu osobistych rozmowach z nastolatkami. Opisuje sposób myślenia nastolatków i młodszych dzieci, pragnienia stojące za ich pozornie nielogicznymi decyzjami, przyczyny kolczastej postawy i to, co dzieci powiedziałyby rodzicom, gdyby mogły zaufać, że zostaną wysłuchane.

Żadna książka nie zastąpi jednak codziennej uważności, bo najwięcej o swoim dziecku dowiesz się wtedy, gdy po prostu usiądziesz obok i dasz mu mówić.