Gładki, maślany i lekko kwaskowy sos holenderski zamienia gotowane szparagi, brokuły czy jajko w danie jak z restauracji. Wystarczą żółtka, masło, odrobina wina i kilka minut cierpliwości przy kąpieli wodnej.
Sos holenderski należy do podstawowych sosów kuchni francuskiej. To emulsja żółtek i masła, zagęszczana ciepłem, a nie mąką, dlatego ma puszystą, kremową konsystencję i delikatny smak. Najbardziej znany jest jako dodatek do szparagów i jajek po benedyktyńsku, ale pasuje do wielu prostych dań.
W tej wersji bazą jest wywar z białego wina i wody z gałką muszkatołową, pieprzem i sokiem z cytryny. Dzięki niemu sos ma głębszy, bardziej wytrawny smak niż wersja zakwaszona samą cytryną. Żółtka ubija się nad parą, a masło dodaje po kawałku, i to cała tajemnica.
Sos wymaga uwagi, ale nie umiejętności szefa kuchni. Woda pod miską powinna tylko lekko mrugać, a trzepaczka cały czas pracować. Wtedy żółtka gęstnieją powoli i równo, zamiast ściąć się w grudki.
Porcje: 4–6 · Czas przygotowania: ok. 25 minut
Składniki
- 5 żółtek
- 150 g zimnego masła
- 50 ml białego wytrawnego wina
- 50 ml wody
- 1 łyżeczka soku z cytryny
- szczypta startej gałki muszkatołowej
- sól i biały lub czarny pieprz
- opcjonalnie: 1 łyżka musztardy, np. francuskiej
Przygotowanie
- Do małego rondelka wlej wino i wodę, dodaj szczyptę soli, pieprzu i gałki muszkatołowej. Zagotuj, zdejmij z ognia, wlej sok z cytryny i całkowicie ostudź.
- Masło pokrój w kostkę wielkości orzecha laskowego i trzymaj w lodówce do chwili użycia.
- W szerokim garnku zagotuj wodę, a potem zmniejsz ogień tak, żeby ledwie mrugała. Przygotuj mniejszy garnek lub żaroodporną miskę, która zmieści się na górze, ale nie dotknie dnem wody.
- W mniejszym naczyniu wymieszaj żółtka z ostudzonym płynem winnym i postaw je nad gorącą wodą.
- Ubijaj trzepaczką, dodając masło po jednym kawałku. Kolejny dorzucaj dopiero wtedy, gdy poprzedni całkiem się rozpuści.
- Ubijaj, aż sos zgęstnieje, zrobi się gładki i błyszczący, a trzepaczka zostawi na nim wyraźne ślady. Zwykle trwa to 8–10 minut. Od razu zdejmij naczynie z kąpieli wodnej.
- Dopraw sos solą, a jeśli lubisz wyrazistszy smak, wmieszaj musztardę. Podawaj od razu.
Wskazówki
- Temperatura: jeśli brzegi naczynia robią się bardzo gorące, a sos zaczyna się grudkować, zdejmij go na chwilę z garnka, nie przerywając ubijania.
- Ratunek dla zważonego sosu: do czystej miski wlej łyżkę gorącej wody i, ciągle ubijając, dodawaj po łyżce zważonej masy. Emulsja zwykle się odbudowuje.
- Zbyt gęsty sos: rozrzedź go łyżką ciepłej wody i krótko przemieszaj.
- Bez alkoholu: wino zastąp wodą z łyżeczką octu winnego albo dodatkową łyżeczką soku z cytryny.
- Utrzymanie ciepła: sos najlepiej smakuje od razu. Do pół godziny możesz trzymać go w misce nad ciepłą, ale nie gorącą wodą albo w termosie przepłukanym ciepłą wodą. Nie podgrzewaj go bezpośrednio na ogniu.
- Jajka: żółtka w tym sosie tylko się podgrzewają, dlatego używaj świeżych jaj z pewnego źródła. Dla kobiet w ciąży, małych dzieci i seniorów wybierz jajka pasteryzowane.
- Naczynie: do ubijania najlepiej nadaje się metalowa miska lub rondelek z grubym dnem. Unikaj aluminium, bo w kontakcie z kwaśnym winem może nadać sosowi szary odcień.
Z czym podawać
Klasyka to szparagi, zielone lub białe, ugotowane tak, żeby zostały lekko chrupkie. Sos świetnie pasuje też do brokułów, kalafiora, fasolki szparagowej i młodych ziemniaków. Podaj go do jajek w koszulkach na grzance, gotowanego lub pieczonego łososia, dorsza albo pstrąga. Wersja z musztardą dobrze łączy się także z piersią kurczaka z piekarnika.
Po dwóch, trzech próbach sos holenderski zaczyna wychodzić odruchowo, a zwykłe warzywa nabierają odświętnego charakteru.
