Sos holenderski

Gładki, maślany i lekko kwaskowy sos holenderski zamienia gotowane szparagi, brokuły czy jajko w danie jak z restauracji. Wystarczą żółtka, masło, odrobina wina i kilka minut cierpliwości przy kąpieli wodnej.

Sos holenderski należy do podstawowych sosów kuchni francuskiej. To emulsja żółtek i masła, zagęszczana ciepłem, a nie mąką, dlatego ma puszystą, kremową konsystencję i delikatny smak. Najbardziej znany jest jako dodatek do szparagów i jajek po benedyktyńsku, ale pasuje do wielu prostych dań.

W tej wersji bazą jest wywar z białego wina i wody z gałką muszkatołową, pieprzem i sokiem z cytryny. Dzięki niemu sos ma głębszy, bardziej wytrawny smak niż wersja zakwaszona samą cytryną. Żółtka ubija się nad parą, a masło dodaje po kawałku, i to cała tajemnica.

Sos wymaga uwagi, ale nie umiejętności szefa kuchni. Woda pod miską powinna tylko lekko mrugać, a trzepaczka cały czas pracować. Wtedy żółtka gęstnieją powoli i równo, zamiast ściąć się w grudki.

Porcje: 4–6 · Czas przygotowania: ok. 25 minut

Składniki

  • 5 żółtek
  • 150 g zimnego masła
  • 50 ml białego wytrawnego wina
  • 50 ml wody
  • 1 łyżeczka soku z cytryny
  • szczypta startej gałki muszkatołowej
  • sól i biały lub czarny pieprz
  • opcjonalnie: 1 łyżka musztardy, np. francuskiej

Przygotowanie

  1. Do małego rondelka wlej wino i wodę, dodaj szczyptę soli, pieprzu i gałki muszkatołowej. Zagotuj, zdejmij z ognia, wlej sok z cytryny i całkowicie ostudź.
  2. Masło pokrój w kostkę wielkości orzecha laskowego i trzymaj w lodówce do chwili użycia.
  3. W szerokim garnku zagotuj wodę, a potem zmniejsz ogień tak, żeby ledwie mrugała. Przygotuj mniejszy garnek lub żaroodporną miskę, która zmieści się na górze, ale nie dotknie dnem wody.
  4. W mniejszym naczyniu wymieszaj żółtka z ostudzonym płynem winnym i postaw je nad gorącą wodą.
  5. Ubijaj trzepaczką, dodając masło po jednym kawałku. Kolejny dorzucaj dopiero wtedy, gdy poprzedni całkiem się rozpuści.
  6. Ubijaj, aż sos zgęstnieje, zrobi się gładki i błyszczący, a trzepaczka zostawi na nim wyraźne ślady. Zwykle trwa to 8–10 minut. Od razu zdejmij naczynie z kąpieli wodnej.
  7. Dopraw sos solą, a jeśli lubisz wyrazistszy smak, wmieszaj musztardę. Podawaj od razu.

Wskazówki

  • Temperatura: jeśli brzegi naczynia robią się bardzo gorące, a sos zaczyna się grudkować, zdejmij go na chwilę z garnka, nie przerywając ubijania.
  • Ratunek dla zważonego sosu: do czystej miski wlej łyżkę gorącej wody i, ciągle ubijając, dodawaj po łyżce zważonej masy. Emulsja zwykle się odbudowuje.
  • Zbyt gęsty sos: rozrzedź go łyżką ciepłej wody i krótko przemieszaj.
  • Bez alkoholu: wino zastąp wodą z łyżeczką octu winnego albo dodatkową łyżeczką soku z cytryny.
  • Utrzymanie ciepła: sos najlepiej smakuje od razu. Do pół godziny możesz trzymać go w misce nad ciepłą, ale nie gorącą wodą albo w termosie przepłukanym ciepłą wodą. Nie podgrzewaj go bezpośrednio na ogniu.
  • Jajka: żółtka w tym sosie tylko się podgrzewają, dlatego używaj świeżych jaj z pewnego źródła. Dla kobiet w ciąży, małych dzieci i seniorów wybierz jajka pasteryzowane.
  • Naczynie: do ubijania najlepiej nadaje się metalowa miska lub rondelek z grubym dnem. Unikaj aluminium, bo w kontakcie z kwaśnym winem może nadać sosowi szary odcień.

Z czym podawać

Klasyka to szparagi, zielone lub białe, ugotowane tak, żeby zostały lekko chrupkie. Sos świetnie pasuje też do brokułów, kalafiora, fasolki szparagowej i młodych ziemniaków. Podaj go do jajek w koszulkach na grzance, gotowanego lub pieczonego łososia, dorsza albo pstrąga. Wersja z musztardą dobrze łączy się także z piersią kurczaka z piekarnika.

Po dwóch, trzech próbach sos holenderski zaczyna wychodzić odruchowo, a zwykłe warzywa nabierają odświętnego charakteru.