Światło przeciw zimowemu przygnębieniu: jak działa fototerapia

Lampy do terapii światłem coraz częściej stoją na biurkach i nocnych szafkach. Co potrafią, dla kogo są i jak z nich korzystać, żeby nie zaszkodzić?

Dlaczego światło działa na nastrój

Światło docierające do siatkówki oka wpływa na ośrodki w mózgu, które regulują rytm dobowy oraz wydzielanie melatoniny i serotoniny. Zimą, gdy dni są krótkie, a my siedzimy w pomieszczeniach, ten sygnał jest słaby. U części osób skutkiem jest rozregulowany zegar biologiczny, senność i obniżony nastrój.

Fototerapia ma ten sygnał wzmocnić. Polega na codziennym przebywaniu przez określony czas przed lampą, która emituje jasne, białe światło o natężeniu wielokrotnie wyższym niż typowe oświetlenie domowe. To jedna z najlepiej przebadanych metod leczenia depresji sezonowej, stosowana także jako uzupełnienie innych terapii. Lampa nie zastąpi leczenia ciężkiej depresji, ale u wielu osób z łagodniejszymi objawami wyraźnie poprawia energię i nastrój.

Terapia i wybór lampy

Najczęściej zaleca się sesje rano, wkrótce po przebudzeniu, przez kilkadziesiąt minut dziennie. Siedzisz w odpowiedniej odległości od lampy, ze wzrokiem skierowanym w jej stronę, ale nie wpatrując się w źródło światła. W tym czasie możesz jeść śniadanie, czytać czy pracować. Pierwsza poprawa pojawia się zwykle po kilku dniach lub tygodniach.

Szczegóły, czyli czas, pora i natężenie, dobrze ustalić z lekarzem, zwłaszcza jeśli objawy są nasilone. Terapię prowadzi się zwykle przez cały okres jesienno-zimowy, bo po jej przerwaniu objawy mogą wrócić.

Na rynku jest wiele urządzeń, a nie wszystkie nadają się do terapii. Zwróć uwagę na:

  • natężenie światła podane w luksach przy określonej odległości,
  • filtr blokujący promieniowanie UV,
  • rozproszone, nieoślepiające światło,
  • informację, że urządzenie jest wyrobem medycznym.

Lampy kolorowe, budziki świetlne czy zwykłe żarówki „dzienne” mogą być przyjemne, ale zwykle nie dają efektu terapeutycznego. Budzik symulujący świt może jednak ułatwić wstawanie w ciemne poranki.

Kto powinien uważać

Fototerapia jest uznawana za bezpieczną, ale może wywołać skutki uboczne: ból głowy, zmęczenie oczu, rozdrażnienie czy trudności z zasypianiem, gdy sesja odbywa się zbyt późno. Zwykle słabną po kilku dniach lub po skróceniu sesji. Konsultacji z lekarzem wymagają osoby:

  • z chorobą afektywną dwubiegunową, u których światło może wywołać epizod manii,
  • z chorobami siatkówki, jaskrą, zaćmą lub cukrzycą z powikłaniami ocznymi,
  • przyjmujące leki zwiększające wrażliwość na światło,
  • z ciężką depresją lub myślami samobójczymi, które potrzebują pełnego leczenia, a nie tylko lampy.

Naturalne światło też się liczy

Nawet pochmurny dzień na zewnątrz daje więcej światła niż dobrze oświetlone biuro. Poranny spacer, praca przy oknie i odsłonięte rolety to darmowa wersja fototerapii, którą możesz stosować bez żadnego sprzętu. Jeśli masz możliwość, przenieś biurko bliżej okna, a przerwę na kawę spędź na zewnątrz.

Zimowy urlop w górach czy w słonecznym kraju to dla wielu osób także zastrzyk energii. Śnieg odbija światło, więc nawet krótki wyjazd potrafi wyraźnie poprawić samopoczucie.

Światło nie rozwiąże wszystkich zimowych problemów, ale dla wielu osób jest prostym i skutecznym sposobem, by najciemniejsze miesiące były odrobinę jaśniejsze.