Święta w ciąży: które potrawy wigilijne są bezpieczne, na co uważać przy rybach, jajkach, serach i grzybach, kawa i alkohol, zgaga, podróż i odpoczynek.
Święta w ciąży mają w sobie coś wyjątkowego – to ostatnie albo przedostatnie Boże Narodzenie „we dwoje” albo bez kolejnego malucha. Jednocześnie pojawia się mnóstwo pytań: czy można jeść śledzie, czy kawałek sernika na surowych żółtkach zaszkodzi, czy wypada odmówić kieliszka wina przy stole. Zebrałyśmy najważniejsze zasady bezpieczeństwa żywności w ciąży i odniosłyśmy je do polskiego wigilijnego stołu.
Ten tekst to ogólna wiedza, a nie porada medyczna. Każda ciąża jest inna – jeśli masz cukrzycę ciążową, nadciśnienie, alergie albo inne zalecenia, kieruj się wskazówkami swojego lekarza lub położnej, a w razie wątpliwości po prostu ich zapytaj.
Dlaczego w ciąży trzeba uważać
W ciąży odporność działa trochę inaczej, a niektóre zakażenia pokarmowe mogą być groźne dla dziecka. Najczęściej wymienia się trzy zagrożenia: listeriozę (bakteria może być obecna w surowych i niedogotowanych produktach oraz w żywności gotowej do spożycia przechowywanej w lodówce), toksoplazmozę (surowe i niedopieczone mięso, nieumyte warzywa i owoce) oraz salmonellozę (surowe jajka). Główny Inspektorat Sanitarny przypomina, że podstawą ochrony jest obróbka cieplna żywności, unikanie produktów z niepasteryzowanego mleka i higiena przy przygotowywaniu posiłków.
Wigilijny stół: co zwykle można, a na co uważać
| Potrawa | Wskazówka |
|---|---|
| barszcz, zupa grzybowa z grzybów z pewnego źródła | tak, dobrze zagotowane |
| karp, dorsz, łosoś smażony lub pieczony | tak, gdy ryba jest dopieczona do środka |
| śledzie solone, marynowane, po kaszubsku | to ryba niepoddana obróbce cieplnej – wiele zaleceń radzi w ciąży unikać ryb surowych, peklowanych i wędzonych na zimno; zapytaj lekarza, a bezpieczniej wybierz śledzia smażonego |
| łosoś wędzony na zimno, sushi, tatar | lepiej unikać, chyba że ryba zostanie podgrzana do gorąca |
| pierogi, uszka, krokiety | tak, świeżo ugotowane lub dobrze odgrzane |
| kapusta z grochem i grzybami | tak, ale w małej porcji – może nasilać wzdęcia i zgagę |
| grzyby leśne | tylko z pewnego, sprawdzonego źródła i dobrze ugotowane; zatrucie grzybami jest groźne zwłaszcza w ciąży |
| sałatki z majonezem | tak, jeśli majonez jest ze sklepu (z jaj pasteryzowanych), a sałatka stała w lodówce |
| kompot z suszu | tak, choć jest słodki – pij z umiarem |
Ciasta, desery i jajka
Domowe desery na surowych jajkach – kogel-mogel, masy na surowych żółtkach, domowy majonez, niektóre kremy i tiramisu – niosą ryzyko salmonelli. Wybieraj ciasta pieczone, a do kremów używaj jajek pasteryzowanych albo przepisów z masą gotowaną. Uważaj też na ciasta nasączane alkoholem i ponczem. Jeśli masz wątpliwości co do konkretnej potrawy, na przykład kutii czy ciasta z dużą ilością maku, zapytaj lekarza lub położną.
Mięso, wędliny i sery na pierwszy dzień świąt
- Pieczenie i drób – tylko dobrze dopieczone, bez różowego środka i krwistego soku.
- Wędliny surowe dojrzewające, takie jak salami czy szynka surowa – lepiej podgrzane albo pominięte.
- Pasztet – świeży, przechowywany w lodówce i zjedzony przed upływem terminu; przy wątpliwościach podgrzej.
- Wątróbka – zalecenia brytyjskiej służby zdrowia radzą jej unikać w ciąży ze względu na bardzo dużo witaminy A.
- Sery – pasteryzowane są w porządku; unikaj serów z mleka niepasteryzowanego, a sery pleśniowe jedz tylko po zapieczeniu do gorąca.
Kawa, herbata i alkohol
Najbezpieczniej w ciąży całkowicie zrezygnować z alkoholu – nie ma ilości, którą uznaje się za bezpieczną. Przy stole możesz wznieść toast kompotem, sokiem albo bezalkoholowym ponczem z przyprawami. Kofeinę warto ograniczyć: zalecenia mówią zwykle o maksimum 200 mg dziennie, czyli mniej więcej dwóch filiżankach kawy. Pamiętaj, że kofeina jest też w herbacie, czekoladzie i napojach typu cola.
Zgaga, wzdęcia i przejedzenie
Świąteczny stół to wyzwanie dla żołądka uciskanego przez rosnącą macicę. Jedz mniejsze porcje częściej, wybieraj potrawy gotowane i pieczone zamiast smażonych, nie kładź się zaraz po posiłku i idź na krótki spacer po kolacji. Jeśli masz cukrzycę ciążową, rozplanuj desery zgodnie z zaleceniami diabetologa – mały kawałek ciasta po głównym posiłku zwykle lepiej się sprawdza niż słodycze na pusty żołądek.
Resztki i przechowywanie
Wigilijne potrawy przechowuj w lodówce i zjadaj w ciągu jednego, dwóch dni. Odgrzewaj je do gorąca, a nie tylko „do ciepłego”. Sałatek, ryb w galarecie i deserów nie zostawiaj na stole na wiele godzin. Pomysły na wykorzystanie resztek znajdziesz w tekście co zrobić z resztkami po świętach.
Podróż i odpoczynek
- W długiej podróży samochodem rób przerwy co godzinę, dwie, żeby rozprostować nogi; pas biodrowy prowadź pod brzuchem.
- W zaawansowanej ciąży zabierz kartę ciąży i wyniki badań, sprawdź, gdzie jest najbliższy szpital z porodówką.
- Nie bierz na siebie gotowania dla całej rodziny – w ciąży masz pełne prawo poprosić o pomoc.
- Odpoczywaj w ciągu dnia i kładź się wcześniej. Sposoby na spokojniejsze święta podpowiadamy w tekście mniej stresu w święta.
Co dzieje się z dzieckiem i z tobą w danym tygodniu, sprawdzisz w serii ciąża tydzień po tygodniu, a popularne przekonania o ciąży zweryfikujesz w quizie o mitach. Święta w ciąży mogą być spokojne i smaczne – wystarczy kilka zmian na talerzu i odrobina troski o siebie.
