Zanim przesiadł się do sań z reniferami, był biskupem w dzisiejszej Turcji. Opowiadamy, skąd się wzięły prezenty w butach i dlaczego w różnych regionach Polski przychodzi ktoś inny.
Biskup, który pomagał po cichu
Święty Mikołaj żył na przełomie III i IV wieku i był biskupem Miry w Licji, na terenie dzisiejszej Turcji. O jego życiu wiadomo niewiele pewnego, za to legend jest mnóstwo. Najsłynniejsza opowiada o ubogim ojcu trzech córek, którego nie było stać na posag. Mikołaj nocą wrzucił przez okno trzy sakiewki ze złotem, a jedna z nich miała wpaść do pończochy suszącej się przy palenisku.
Stąd wziął się zwyczaj zostawiania prezentów w butach i skarpetach. Biskup zmarł 6 grudnia, a w XI wieku jego relikwie przewieziono do włoskiego Bari, gdzie znajdują się do dziś. Mikołaj jest patronem dzieci, żeglarzy, kupców i podróżnych, a jego kult przez stulecia należał do najpopularniejszych w Europie.
Jak biskup zamienił się w pana w czerwonym kubraku
Holenderscy osadnicy zabrali do Nowego Jorku swojego Sinterklaasa, który z czasem zmienił się w amerykańskiego Santa Clausa. W XIX wieku wiersze i ilustracje dodały mu sanie, renifery i zwyczaj wchodzenia przez komin. Biskupią mitrę zastąpiła czapka z pomponem, a pastorał zniknął.
Wizerunek okrąglutkiego dziadka w czerwieni utrwaliły ilustracje prasowe, kartki świąteczne i reklamy z pierwszej połowy XX wieku. Wbrew popularnej opowieści nie wymyśliła go jedna firma, bo czerwone stroje Mikołaja pojawiały się na rysunkach już dużo wcześniej. Dom na biegunie północnym i pomocnicy elfy to także dodatki z ostatnich dwóch stuleci.
Kto przynosi prezenty w Polsce
W Polsce Mikołaj odwiedza dzieci 6 grudnia, ale prezenty pod choinką to już osobna historia, bo w każdym regionie przynosi je ktoś inny:
- Gwiazdor w Wielkopolsce, na Kujawach i Pomorzu, zwykle w kożuchu i z workiem;
- Dzieciątko na Śląsku i w części Małopolski;
- Aniołek w dawnej Galicji, zwłaszcza na Podkarpaciu;
- Mikołaj w większości kraju, coraz częściej także tam, gdzie dawniej rządziły lokalne postacie.
W czasach PRL próbowano wprowadzić Dziadka Mroza, ale ta postać nigdy się nie przyjęła. Dla niegrzecznych od wieków przewidziana jest rózga, dziś zwykle symboliczna, czasem pozłacana i przewiązana wstążką.
Dawny Mikołaj w polskich domach wyglądał zupełnie inaczej niż ten z reklam. Przychodził w biskupich szatach, z mitrą i pastorałem, wypytywał dzieci o pacierz i zachowanie, a dopiero potem sięgał do worka. W wielu parafiach i przedszkolach ta wersja wciąż ma się dobrze i dzieci przyjmują ją z równym entuzjazmem.
Mikołajki w domu
W tym roku 6 grudnia wypada w niedzielę, co ułatwia rodzinne świętowanie. Wieczorem dzieci mogą wyczyścić buty i postawić je przy drzwiach albo na parapecie, bo Mikołaj podobno nie zostawia prezentów w brudnym obuwiu. Upominek nie musi być duży: mandarynki, pierniki, książka i liścik pisany „ręką Mikołaja” robią ogromne wrażenie.
Pięknie jest też nawiązać do prawdziwej historii biskupa i zrobić coś dobrego po cichu. Paczka dla sąsiadki, która mieszka sama, karma zaniesiona do schroniska czy anonimowy prezent w szkolnej zbiórce to mikołajkowy gest w najlepszym, pierwotnym znaczeniu.
Cała ta podróż od Miry do bieguna północnego pokazuje, że Mikołaj zmieniał strój i adres, ale sedno zostało to samo: obdarowywać tak, by sprawić komuś radość.
