Święty Mikołaj z Miry: prawdziwa historia biskupa od prezentów

Zanim przesiadł się do sań z reniferami, był biskupem w dzisiejszej Turcji. Opowiadamy, skąd się wzięły prezenty w butach i dlaczego w różnych regionach Polski przychodzi ktoś inny.

Biskup, który pomagał po cichu

Święty Mikołaj żył na przełomie III i IV wieku i był biskupem Miry w Licji, na terenie dzisiejszej Turcji. O jego życiu wiadomo niewiele pewnego, za to legend jest mnóstwo. Najsłynniejsza opowiada o ubogim ojcu trzech córek, którego nie było stać na posag. Mikołaj nocą wrzucił przez okno trzy sakiewki ze złotem, a jedna z nich miała wpaść do pończochy suszącej się przy palenisku.

Stąd wziął się zwyczaj zostawiania prezentów w butach i skarpetach. Biskup zmarł 6 grudnia, a w XI wieku jego relikwie przewieziono do włoskiego Bari, gdzie znajdują się do dziś. Mikołaj jest patronem dzieci, żeglarzy, kupców i podróżnych, a jego kult przez stulecia należał do najpopularniejszych w Europie.

Jak biskup zamienił się w pana w czerwonym kubraku

Holenderscy osadnicy zabrali do Nowego Jorku swojego Sinterklaasa, który z czasem zmienił się w amerykańskiego Santa Clausa. W XIX wieku wiersze i ilustracje dodały mu sanie, renifery i zwyczaj wchodzenia przez komin. Biskupią mitrę zastąpiła czapka z pomponem, a pastorał zniknął.

Wizerunek okrąglutkiego dziadka w czerwieni utrwaliły ilustracje prasowe, kartki świąteczne i reklamy z pierwszej połowy XX wieku. Wbrew popularnej opowieści nie wymyśliła go jedna firma, bo czerwone stroje Mikołaja pojawiały się na rysunkach już dużo wcześniej. Dom na biegunie północnym i pomocnicy elfy to także dodatki z ostatnich dwóch stuleci.

Kto przynosi prezenty w Polsce

W Polsce Mikołaj odwiedza dzieci 6 grudnia, ale prezenty pod choinką to już osobna historia, bo w każdym regionie przynosi je ktoś inny:

  • Gwiazdor w Wielkopolsce, na Kujawach i Pomorzu, zwykle w kożuchu i z workiem;
  • Dzieciątko na Śląsku i w części Małopolski;
  • Aniołek w dawnej Galicji, zwłaszcza na Podkarpaciu;
  • Mikołaj w większości kraju, coraz częściej także tam, gdzie dawniej rządziły lokalne postacie.

W czasach PRL próbowano wprowadzić Dziadka Mroza, ale ta postać nigdy się nie przyjęła. Dla niegrzecznych od wieków przewidziana jest rózga, dziś zwykle symboliczna, czasem pozłacana i przewiązana wstążką.

Dawny Mikołaj w polskich domach wyglądał zupełnie inaczej niż ten z reklam. Przychodził w biskupich szatach, z mitrą i pastorałem, wypytywał dzieci o pacierz i zachowanie, a dopiero potem sięgał do worka. W wielu parafiach i przedszkolach ta wersja wciąż ma się dobrze i dzieci przyjmują ją z równym entuzjazmem.

Mikołajki w domu

W tym roku 6 grudnia wypada w niedzielę, co ułatwia rodzinne świętowanie. Wieczorem dzieci mogą wyczyścić buty i postawić je przy drzwiach albo na parapecie, bo Mikołaj podobno nie zostawia prezentów w brudnym obuwiu. Upominek nie musi być duży: mandarynki, pierniki, książka i liścik pisany „ręką Mikołaja” robią ogromne wrażenie.

Pięknie jest też nawiązać do prawdziwej historii biskupa i zrobić coś dobrego po cichu. Paczka dla sąsiadki, która mieszka sama, karma zaniesiona do schroniska czy anonimowy prezent w szkolnej zbiórce to mikołajkowy gest w najlepszym, pierwotnym znaczeniu.

Cała ta podróż od Miry do bieguna północnego pokazuje, że Mikołaj zmieniał strój i adres, ale sedno zostało to samo: obdarowywać tak, by sprawić komuś radość.