Tajemnica Gwiazdy Betlejemskiej

Gwiazda betlejemska to jeden z najbardziej znanych symboli Bożego Narodzenia – tak dobrze znana, a wciąż pełna tajemnic. Czym była naprawdę: zjawiskiem astronomicznym, cudem, a może, jak chcą niektórzy, przesłaniem od innych cywilizacji?

Każdego roku w Wigilię dzieci wypatrują w oknie pierwszej gwiazdki, a na czubku choinki błyszczy jej szklana lub papierowa kopia. Mało kto zastanawia się jednak, skąd wzięła się ta opowieść i co mogło świecić nad Betlejem ponad dwa tysiące lat temu.

Co mówi Ewangelia

O gwieździe wspomina wyłącznie Ewangelia według świętego Mateusza. Zwiastowała ona narodziny Jezusa w Betlejem w Judei, dokąd przybyli, prowadzeni jej światłem, magowie ze Wschodu. Tekst nie podaje, ilu ich było; liczba trzech wzięła się z tradycji i trzech darów: złota, kadzidła i mirry.

Charakterystyczne jest to, że w odróżnieniu od „zwykłych” gwiazd ta betlejemska poruszała się po nocnym niebie przez kilka dni czy tygodni, a na koniec zatrzymała się „nad miejscem, gdzie było dziecię”. Więcej szczegółów Nowy Testament nie przynosi. Tradycja dodaje jedynie, że musiała być niezwykle jasna, skoro przykuła uwagę magów.

Supernowa, kometa czy spotkanie planet

Astronomowie od wieków próbują znaleźć dla tej opowieści naturalne wyjaśnienie. Najczęściej pojawiają się trzy teorie:

  • supernowa – gwiazda, która w końcowej fazie życia wybucha i przez pewien czas świeci niezwykle jasno; brytyjski astronom David H. Clark ogłosił w kwartalniku Królewskiego Brytyjskiego Towarzystwa Astronomicznego, że taka eksplozja miała miejsce wiosną 5 roku przed naszą erą w gwiazdozbiorze Koziorożca;
  • kometa – mogli ją dostrzec magowie, czyli ówcześni astrologowie i obserwatorzy nieba; wędrówka komety po nieboskłonie tłumaczyłaby ruch gwiazdy;
  • koniunkcja planet – już Jan Kepler zwracał uwagę na bliskie spotkanie Jowisza i Saturna na niebie, które według obliczeń astronomów zdarzyło się kilka lat przed początkiem naszej ery.

Te przypuszczenia łączy jedno: wszystkie wskazują na lata nieco wcześniejsze niż umowny rok narodzin Jezusa. Historycy i tak zwykle umieszczają je kilka lat przed początkiem naszej ery, bo według Ewangelii żył wtedy jeszcze król Herod.

Cud, UFO czy symbol

Najdalej w rozważaniach idą miłośnicy fantastyki. Dla nich gwiazda była niezidentyfikowanym obiektem latającym, choć poza wiarą nie podają na to praktycznie żadnych dowodów. Sceptycy uważają z kolei całą historię za barwną opowieść ewangelisty. Zastanawiające jest bowiem, że żaden z pozostałych autorów Ewangelii nie wspomina o cudownym ciele niebieskim.

Dla wierzących najważniejsze jest jednak znaczenie gwiazdy, a nie jej fizyka. Od starożytności niezwykłe zjawiska na niebie uważano za znak narodzin władcy, a w Starym Testamencie pojawia się zapowiedź gwiazdy, która „wschodzi z Jakuba”. Gwiazda betlejemska jest więc przede wszystkim symbolem światła, które prowadzi do celu.

Gwiazda w naszych tradycjach

W polskich domach ta opowieść żyje na wiele sposobów:

  1. Wigilijną wieczerzę zaczynamy, gdy na niebie pojawi się pierwsza gwiazdka.
  2. Gwiazda zdobi czubek choinki, okna i świąteczne kartki.
  3. Kolędnicy chodzą od domu do domu z gwiazdą na kiju.
  4. W święto Trzech Króli, 6 stycznia, wspominamy wędrówkę magów i piszemy kredą na drzwiach ich symboliczne inicjały.

Także czerwony kwiat, który kupujemy na święta, nazywamy gwiazdą betlejemską, bo jego barwne liście układają się w kształt gwiazdy.

Niezależnie od tego, czy gwiazdę betlejemską tłumaczymy astronomią, czy wiarą, co roku pomaga nam spojrzeć w niebo i na chwilę się zatrzymać.