Terapia hormonalna w menopauzie: co zmieniło się w podejściu lekarzy

Przez lata hormonalna terapia menopauzalna kojarzyła się głównie z ryzykiem raka i zawału. Dziś eksperci patrzą na nią spokojniej, choć nadal nie jest dla każdej kobiety.

Skąd wziął się strach

Na początku XXI wieku wyniki dużego amerykańskiego badania wywołały alarm: terapia hormonalna miała zwiększać ryzyko raka piersi, zawału i udaru. Wiele kobiet z dnia na dzień odstawiło leki, a lekarze zaczęli przepisywać je znacznie ostrożniej.

Późniejsze analizy pokazały jednak, że w badaniu uczestniczyły głównie kobiety starsze, średnio po sześćdziesiątce, często wiele lat po menopauzie, a stosowane preparaty różniły się od wielu dzisiejszych. Wnioski z tamtej grupy nie przekładały się wprost na kobiety tuż po pięćdziesiątce, które szukają ulgi w objawach.

Co mówią nowsze dane

Obecnie towarzystwa naukowe zajmujące się menopauzą zgodnie wskazują, że:

  • terapia hormonalna jest najskuteczniejszą metodą łagodzenia uderzeń gorąca i nocnych potów,
  • u zdrowych kobiet poniżej 60. roku życia lub do około dziesięciu lat od menopauzy korzyści zwykle przeważają nad ryzykiem,
  • terapia zmniejsza utratę masy kostnej i ryzyko złamań,
  • ryzyko zależy od rodzaju hormonów, dawki, drogi podania i czasu stosowania.

W ciągu ostatniego roku amerykański urząd do spraw leków zdecydował o usunięciu najsurowszych ostrzeżeń z ulotek wielu preparatów hormonalnych stosowanych w menopauzie. Pozostawiono między innymi ostrzeżenie dotyczące stosowania samego estrogenu u kobiet z macicą. Decyzja wywołała dyskusję wśród ekspertów, ale pokazuje wyraźną zmianę w postrzeganiu tej terapii.

Dla kogo, a dla kogo nie

Terapii hormonalnej zwykle się nie stosuje u kobiet, które chorowały na raka piersi lub inne nowotwory hormonozależne, przebyły zakrzepicę, zatorowość, udar lub zawał, mają ciężką chorobę wątroby albo niewyjaśnione krwawienia z dróg rodnych. U pozostałych lekarz ocenia indywidualne czynniki ryzyka, takie jak ciśnienie, masa ciała, palenie czy historia rodzinna.

Kobiety, które mają macicę, otrzymują estrogen razem z progestagenem, który chroni błonę śluzową macicy. Estrogeny mogą być podawane w tabletkach, plastrach, żelach czy aerozolach, a w przypadku suchości pochwy także miejscowo. Formy przezskórne, czyli plastry i żele, mają mniejszy wpływ na krzepliwość krwi niż tabletki, co bywa ważne przy niektórych czynnikach ryzyka.

Terapię regularnie się kontroluje. Na wizytach lekarz sprawdza, czy objawy ustąpiły, czy pojawiły się działania niepożądane, i wspólnie z pacjentką decyduje, jak długo ją kontynuować.

Jak przygotować się do rozmowy z lekarzem

  • Zapisz objawy, ich nasilenie i to, jak wpływają na sen, pracę i relacje.
  • Przygotuj informacje o chorobach w rodzinie, zwłaszcza nowotworach i zakrzepicy.
  • Weź aktualne wyniki: mammografię, test HPV lub cytologię, lipidogram.
  • Zapytaj o korzyści i ryzyko w Twoim przypadku, a także o metody niehormonalne.

Nie sięgaj po preparaty hormonalne kupowane w internecie ani po tak zwane hormony bioidentyczne z niepewnych źródeł. Ich skład i dawki bywają nieznane, a brak kontroli lekarskiej może być groźny.

Terapia hormonalna nie jest ani cudownym eliksirem młodości, ani niebezpieczną trucizną, tylko leczeniem, które, dobrze dobrane, może znacząco poprawić jakość życia.