Od sierpnia 2026 roku podstawowym badaniem w bezpłatnym programie profilaktyki raka szyjki macicy jest test HPV. Wyjaśniamy, czym różni się od cytologii i jak się do niego przygotować.
Za niemal wszystkie przypadki raka szyjki macicy odpowiadają przetrwałe zakażenia wirusem brodawczaka ludzkiego, HPV, zwłaszcza typami wysokiego ryzyka. Tradycyjna cytologia polega na ocenie komórek pod mikroskopem i szuka zmian, które już się pojawiły. Test HPV wykrywa samego wirusa, który może do tych zmian prowadzić. Dzięki temu pozwala wcześniej wskazać kobiety wymagające dokładniejszej obserwacji.
Badania pokazują, że test HPV jest czulszy niż cytologia, a ujemny wynik daje dłuższe poczucie bezpieczeństwa. Dlatego w wielu krajach Europy, a teraz także w Polsce, stał się podstawą badań przesiewowych.
Kto i jak często
W bezpłatnym programie test HPV mogą wykonać kobiety w wieku 25–64 lat, raz na pięć lat. Badanie zrobisz bez skierowania u ginekologa lub położnej, którzy realizują program w ramach umowy z NFZ.
Pobranie wygląda tak samo jak przy cytologii: specjalną szczoteczką pobiera się wymaz z szyjki macicy. Trwa to chwilę i zwykle nie boli, choć może być nieco nieprzyjemne. Jeśli się stresujesz, powiedz o tym osobie, która pobiera wymaz.
Mimo bezpłatnych badań z programu korzysta wciąż niewielka część uprawnionych kobiet. Tymczasem rak szyjki macicy rozwija się powoli, często przez wiele lat, więc regularne badania dają realną szansę, by zatrzymać go na etapie zmian przednowotworowych.
Co oznacza wynik
- Wynik ujemny oznacza, że nie wykryto wirusów HPV wysokiego ryzyka. Kolejne badanie wykonujesz za pięć lat.
- Wynik dodatni nie oznacza raka. Większość zakażeń HPV ustępuje samoistnie w ciągu kilku miesięcy lub lat. W takiej sytuacji z tej samej próbki ocenia się komórki metodą cytologii na podłożu płynnym, a w razie potrzeby lekarz kieruje na kolposkopię, czyli dokładne obejrzenie szyjki macicy.
HPV jest bardzo powszechny i większość aktywnych seksualnie osób styka się z nim w ciągu życia. Dodatni wynik nie świadczy o niewierności partnera ani o tym, że zrobiłaś coś złego. Wirus może pozostawać w organizmie latami, zanim zostanie wykryty.
Jak się przygotować
- Umów badanie poza miesiączką, najlepiej w pierwszej połowie cyklu.
- Na dwa, trzy dni przed badaniem nie stosuj leków dopochwowych, globulek ani irygacji i nie współżyj.
- Jeśli masz infekcję intymną, najpierw ją wylecz.
- Weź ze sobą informację o dacie ostatniej miesiączki i wcześniejszych wynikach.
Szczepienie i dalsza profilaktyka
Test HPV nie zastępuje szczepienia, a szczepienie nie zwalnia z badań. Szczepionka chroni przed najczęstszymi typami wirusa i jest bezpłatna dla dzieci i młodzieży w wieku przewidzianym w programie szczepień. O szczepieniu dorosłych porozmawiaj z ginekologiem.
Nie lekceważ też objawów między badaniami. Krwawienia po stosunku, między miesiączkami lub po menopauzie, a także nietypowe upławy wymagają wizyty u ginekologa niezależnie od tego, kiedy robiłaś ostatni test.
Rak szyjki macicy należy do nowotworów, którym można skutecznie zapobiegać, a jedno badanie co pięć lat to naprawdę niewielki wysiłek.
