Trzech Króli: co oznacza napis kredą na drzwiach i skąd orszaki

Wiele osób myśli, że litery na drzwiach to inicjały królów. Wyjaśniamy, co naprawdę znaczą, i opowiadamy, jak 6 stycznia świętuje się w Polsce i na świecie.

Mędrcy, których nie było trzech

Święto Objawienia Pańskiego, potocznie Trzech Króli, obchodzimy 6 stycznia. Od 2011 roku jest w Polsce znowu dniem wolnym od pracy, a w 2027 roku wypada w środę. Ewangelia mówi o mędrcach ze Wschodu, którzy przybyli do Betlejem za gwiazdą, ale nie podaje ani ich liczby, ani imion. Trzech przyjęto ze względu na trzy dary, a imiona Kacper, Melchior i Baltazar nadała im dopiero późniejsza tradycja.

Dary miały symboliczne znaczenie. Złoto oznaczało królewską godność, kadzidło boskość, a mirra, używana do namaszczania zmarłych, ludzką naturę. Z czasem mędrcy stali się królami, a w średniowiecznej sztuce przedstawiano ich jako reprezentantów trzech znanych wówczas kontynentów.

Co oznacza napis kredą

Tego dnia w kościołach święci się kredę i kadzidło. Po powrocie do domu na drzwiach pisze się litery wraz z bieżącym rokiem, na przykład 20+C+M+B+27. Skrót pochodzi od łacińskiego „Christus mansionem benedicat”, czyli „Niech Chrystus błogosławi ten dom”, a plusy to krzyżyki.

Część osób pisze K+M+B, nawiązując do polskich imion mędrców, i ta ludowa interpretacja też jest głęboko zakorzeniona. Napis zostaje na drzwiach przez cały rok, aż do kolejnego święta. Dawniej gospodarz okadzał również dom i obejście, by chronić je przed złem i chorobami.

Orszaki, kolędnicy i korony

Od kilkunastu lat w setkach miast i wsi ulicami przechodzą orszaki Trzech Króli. Uczestnicy dostają papierowe korony, śpiewają kolędy, a przebrani królowie, czasem na koniach, przypominają biblijną wędrówkę. To dobra okazja, by w świąteczny dzień wyjść z dziećmi z domu i poczuć wspólnotową atmosferę.

Dawniej w okresie świątecznym po wsiach chodzili kolędnicy z gwiazdą, turoniem, kozą i szopką. Śpiewali, odgrywali przedstawienia i zbierali datki. W niektórych regionach, zwłaszcza na Podhalu i Kurpiach, zwyczaj ten przetrwał do dziś i przyciąga coraz więcej młodych ludzi.

Kolędnicy mieli stały repertuar postaci. Turoń, kudłate zwierzę z kłapiącą paszczą, straszył panny i wróżył urodzaj, Herod groził, a Śmierć z kosą przypominała o przemijaniu. Gospodarze chętnie wpuszczali grupę do domu, bo ich wizyta miała przynieść szczęście i dobre plony. Odmowa uchodziła za zły znak, więc w koszyku kolędników lądowały ciasto, kiełbasa i drobne monety.

Jak świętuje się gdzie indziej

W Hiszpanii to Trzej Królowie, a nie Mikołaj, przynoszą dzieciom prezenty. Wieczorem 5 stycznia przez miasta przechodzą barwne parady, a dzieci zostawiają dla wielbłądów wodę i coś do jedzenia. We Francji je się ciasto z ukrytą figurką: kto ją znajdzie, zostaje królem lub królową dnia i nosi papierową koronę.

Podobny placek łatwo upiec w domu, chowając w cieście migdał. Przy stole można wykorzystać też inne elementy święta:

  • papierowe korony zrobione razem z dziećmi;
  • kreda i wspólne pisanie napisu na drzwiach;
  • opowieść o mędrcach przy szopce, zanim zniknie z półki.

Mała tradycja z koroną dla szczęśliwca to miłe domknięcie świątecznego czasu, który według polskiego zwyczaju trwa aż do 2 lutego, kiedy z wielu domów znika choinka.