Rok z dzieckiem w domu to nie tylko emocje, ale też kalendarz wniosków i zasiłków. Dobrze ułożony plan urlopów pozwala zyskać czas i pieniądze.
Urlop macierzyński: 20 tygodni na start
Podstawowe zasady urlopów związanych z rodzicielstwem w 2026 roku pozostają takie jak w ostatnich latach. Urlop macierzyński przy urodzeniu jednego dziecka trwa 20 tygodni. Przy porodzie mnogim jest dłuższy: 31 tygodni przy bliźniętach, 33 przy trojaczkach i odpowiednio więcej przy większej liczbie dzieci.
Do sześciu tygodni urlopu można wykorzystać przed przewidywaną datą porodu. To rozwiązanie dla kobiet, które chcą odpocząć przed rozwiązaniem, ale każdy tydzień wykorzystany przed porodem skraca czas z dzieckiem po narodzinach. Wiele mam, które dobrze się czują, woli pracować dłużej albo korzystać ze zwolnienia lekarskiego, jeśli wymaga tego stan zdrowia.
Po porodzie mama musi wykorzystać co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego. Pozostałą część może przekazać ojcu dziecka, jeśli tak zdecydujecie.
Urlop rodzicielski i część dla taty
Po macierzyńskim przysługuje urlop rodzicielski: 41 tygodni przy jednym dziecku i 43 przy porodzie mnogim. Każdemu z rodziców przysługuje wyłączne prawo do dziewięciu tygodni tego urlopu, których nie można przenieść na drugiego rodzica. Jeśli tata z nich nie skorzysta, po prostu przepadną.
- urlop rodzicielski można wykorzystać jednorazowo albo w kilku częściach,
- trzeba go wykorzystać do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy sześć lat,
- można łączyć go z pracą w niepełnym wymiarze, do połowy etatu,
- rodzice mogą przebywać na urlopie jednocześnie, ale łączny wymiar się nie zwiększa,
- wniosek składa się pracodawcy co najmniej 21 dni przed rozpoczęciem urlopu.
Ojcu przysługuje dodatkowo urlop ojcowski: dwa tygodnie, które może wykorzystać do ukończenia przez dziecko 12. miesiąca życia, w całości albo w dwóch tygodniowych częściach. Jest płatny w 100 procentach podstawy i nie odbiera niczego mamie.
Ile wynosi zasiłek
Wysokość zasiłku zależy od wyboru, którego dokonuje się na początku. Pierwszy wariant to 100 procent podstawy przez 20 tygodni urlopu macierzyńskiego i 70 procent przez urlop rodzicielski. Drugi to 81,5 procent przez cały okres, pod warunkiem złożenia wniosku o urlop rodzicielski w ciągu 21 dni od porodu.
Wyjątkiem jest dziewięć tygodni zarezerwowanych dla drugiego rodzica, za które zasiłek wynosi 70 procent niezależnie od wariantu. Podstawą jest zwykle przeciętne wynagrodzenie z ostatnich 12 miesięcy, pomniejszone o składki społeczne. Przy podstawie 6000 zł oznacza to odpowiednio 6000 zł, 4890 zł albo 4200 zł brutto miesięcznie.
Wybór wariantu zależy od tego, jak długo planujesz zostać z dzieckiem. Jeśli wiesz, że wykorzystasz cały urlop, oba warianty dają podobną sumę, ale 81,5 procent rozkłada pieniądze równiej w czasie. Jeśli planujesz wcześniejszy powrót do pracy, pierwszy wariant zwykle bardziej się opłaca.
Sytuacje szczególne
Rodzicom wcześniaków i noworodków wymagających dłuższego leczenia w szpitalu przysługuje uzupełniający urlop macierzyński, w zależności od sytuacji do 8 albo do 15 tygodni, płatny w 100 procentach. Wykorzystuje się go bezpośrednio po urlopie macierzyńskim.
Przedsiębiorczynie i osoby na umowie zlecenia mają prawo do zasiłku macierzyńskiego, jeśli opłacały składkę chorobową. Kobiety, które nie mają do niego prawa, na przykład studentki czy osoby bez pracy, mogą ubiegać się w gminie o świadczenie rodzicielskie w wysokości 1000 zł miesięcznie przez pierwszy rok życia dziecka.
Dobrze zaplanowany rok urlopów to mniej stresu z pracodawcą i więcej spokoju w domu, dlatego o terminach i wariantach zasiłku dobrze porozmawiać jeszcze przed porodem.
