Napady złości, histeryczny płacz z błahego powodu, przerażenie po nocnym przebudzeniu – emocje małego człowieka potrafią zaskoczyć i przytłoczyć także dorosłych. Podpowiadamy, jak reagować na lęk, gniew i smutek dziecka, żeby czuło się zrozumiane, i polecamy lekturę, która pomoże spojrzeć na nie inaczej.
Emocje to nie kaprys
Radości i smutki, obawy i niepokoje dziecka są tak samo prawdziwe jak nasze, choć ich powody wydają się dorosłym błahe. Złamany herbatnik czy niebieski kubek zamiast czerwonego mogą wywołać prawdziwą rozpacz, bo kilkulatek nie umie jeszcze sam uspokoić się po silnym przeżyciu. Ta umiejętność rozwija się latami, a dziecko uczy się jej przede wszystkim od dorosłych, którzy są obok.
Czy zawsze umiemy poradzić sobie z trudnymi emocjami malucha? Czy rozumiemy, co je powoduje, i znamy dobrą drogę, żeby złagodzić ich przyczyny? Pierwszym krokiem jest przyjęcie, że emocja nie jest ani dobra, ani zła. Nie trzeba jej zawstydzać ani zagłuszać. Trzeba ją zauważyć i pomóc dziecku ją przeżyć.
Jak towarzyszyć dziecku w trudnych uczuciach
Kilka zasad, które sprawdzają się niezależnie od tego, czy chodzi o złość, strach, czy smutek:
- Nazwij uczucie. „Jesteś zły, bo musieliśmy wyjść z placu zabaw.” „Przestraszyłaś się tego psa.” Dziecko, które słyszy nazwę emocji, łatwiej ją rozpoznaje.
- Nie bagatelizuj. Zamiast „nic się nie stało” czy „chłopaki nie płaczą” powiedz: „widzę, że to dla ciebie ważne”.
- Bądź blisko. Przytulenie, spokojny głos, czasem po prostu siedzenie obok. W szczycie emocji słowa niewiele dają.
- Najpierw spokój, potem rozmowa. O tym, co się stało i co można zrobić następnym razem, porozmawiajcie, kiedy burza minie.
- Zadbaj o siebie. Trudno uspokoić dziecko, gdy samej puszczają nerwy. Głęboki oddech i chwila przerwy pomagają obu stronom.
Gdy maluch budzi się w nocy przerażony, nie przekonuj go od razu, że „potworów nie ma”. Przytul, uspokój, zostań chwilę. Stały wieczorny rytuał, mała lampka i ulubiona przytulanka dają poczucie bezpieczeństwa. Napad złości przeczekaj, dbając o to, żeby dziecko nie zrobiło sobie krzywdy, a potem okaż mu czułość. Złość nie odbiera mu Twojej miłości.
Rozmowy na trudne tematy
Są sytuacje, w których emocje dziecka są szczególnie silne, a dorośli często nie wiedzą, co powiedzieć:
- narodziny rodzeństwa i zazdrość o uwagę rodziców;
- kłopoty w przedszkolu lub szkole;
- poważna choroba dziecka albo kogoś bliskiego;
- śmierć rodzica lub babci czy dziadka;
- rozstanie rodziców.
W każdej z nich pomaga szczerość dostosowana do wieku, proste słowa i zapewnienie, że dziecko nie jest winne temu, co się dzieje. Jeśli trudności się przedłużają, dziecko długo nie śpi, wycofuje się albo zachowuje się inaczej niż zwykle, porozmawiaj z psychologiem dziecięcym.
Lektura na spokojny wieczór
Rodzicom, którzy chcą lepiej zrozumieć świat uczuć dziecka, warto polecić książkę „W sercu emocji dziecka” Isabelle Filliozat, francuskiej psychoterapeutki i matki dwójki dzieci. Autorka, czerpiąc przykłady z codzienności, pokazuje, jak towarzyszyć dzieciom przeżywającym strach, gniew, radość, smutek i przygnębienie, jak postąpić, gdy pojawią się łzy, jak przygotować dziecko na narodziny rodzeństwa i jak unikać przemocy wobec dziecka.
Dobrze czytać ją razem z innymi poradnikami o emocjach i rozmawiać o niej z partnerem, bo w wychowaniu najważniejsza jest wspólna droga obojga rodziców. Książka nie zastąpi jednak uważności na własne dziecko, które samo najlepiej pokaże, czego potrzebuje.
Dziecko, które czuje, że jego emocje są przyjmowane spokojnie i z czułością, uczy się, że z każdym uczuciem da się sobie poradzić, i ta lekcja zostaje z nim na całe życie.
