Większość niemowląt rodzi się ze zdrowymi stopami, a wady pojawiają się zwykle później, w pierwszych latach życia. Podpowiadamy, jak samodzielnie przyjrzeć się stopom dziecka, kiedy pójść z nim do ortopedy i jak dobrać buty, które nie zaszkodzą.
Dlaczego pierwsze lata są tak ważne
Stopa małego dziecka jest w dużej mierze zbudowana z chrząstki, która dopiero stopniowo kostnieje. Specjaliści podkreślają, że mniej więcej do ósmego roku życia jest ona szczególnie wrażliwa na zniekształcenia. Za ciasne lub źle dobrane buty, za mało ruchu boso, nadwaga – wszystko to może wpływać na to, jak ukształtuje się łuk stopy i ustawienie pięty.
Dobra wiadomość jest taka, że większość niemowląt przychodzi na świat ze zdrowymi stopami. Skoro tak wielu dorosłych zmaga się z płaskostopiem czy koślawością palucha, to znaczy, że wady często powstają właśnie w dzieciństwie – i że w tym czasie można im zapobiegać.
Co możesz sprawdzić w domu
Nie zastąpisz ortopedy, ale kilka prostych obserwacji powie Ci, czy coś wymaga uwagi:
- Ślad stopy. Zmocz stopy dziecka i poproś, by stanęło na ciemnym papierze. U przedszkolaka ślad w środkowej części stopniowo się zwęża, a u maluchów płaska stopa to często po prostu poduszeczka tłuszczu i norma.
- Ustawienie pięt. Popatrz na stojące dziecko od tyłu. Wyraźnie skrzywione do środka pięty i „uciekające” kostki to sygnał, by pokazać stopy lekarzowi.
- Chód. Czy dziecko nie chodzi uparcie na palcach, nie stawia stóp mocno do środka lub na zewnątrz, nie potyka się częściej niż rówieśnicy?
- Buty. Zdeptane do środka zapiętki i nierówno starte podeszwy to ślady nieprawidłowego obciążania stopy.
- Skargi. Ból stóp, łydek czy kolan po spacerze, szybkie męczenie się i niechęć do chodzenia to powód do konsultacji.
Kiedy do ortopedy i jak wygląda badanie
Profilaktyczną wizytę u ortopedy dziecięcego dobrze zaplanować, gdy dziecko zaczyna samodzielnie chodzić, a później w razie wątpliwości lub zgodnie z zaleceniem pediatry. Lekarze korzystają czasem z podoskopu, czyli szklanej płyty z lustrem, w którym widać obciążenie podeszwy, a także z plantokonturografu lub skanera. Pozwalają one ocenić kształt stopy i rozpoznać płaskostopie, stopę płasko-koślawą czy koślawość palucha. Badania stóp bywają też organizowane w ramach akcji profilaktycznych, takich jak Akademia Zdrowej Stopy prowadzona swego czasu przez firmę Bartek. Po badaniu dziecko często dostaje zestaw ćwiczeń do wykonywania w domu.
Ruch i buty, czyli profilaktyka na co dzień
Najlepszym treningiem dla stóp jest chodzenie boso po zróżnicowanym podłożu: trawie, piasku, dywanie. W domu pozwalaj dziecku biegać na bosaka lub w antypoślizgowych skarpetkach. Proste zabawy też działają – zbieranie palcami stóp chusteczek czy kredek, chodzenie na piętach i na palcach, turlanie stopą piłeczki.
Przy wyborze butów pamiętaj o kilku zasadach:
- przed palcami powinien zostać zapas ok. 1 cm na wzrost i ruch stopy,
- podeszwa ma być elastyczna i zginać się tam, gdzie zginają się palce,
- zapiętek powinien stabilnie trzymać piętę,
- przód buta powinien być na tyle szeroki, żeby palce się nie ściskały,
- butów lepiej nie przekazywać po rodzeństwie, bo wkładka przyjmuje kształt stopy poprzedniego właściciela.
Mierz stopy dziecka co kilka miesięcy, bo w pierwszych latach rosną naprawdę szybko – a kilka minut uwagi poświęconych im dziś oszczędzi dziecku kłopotów w dorosłości.
