Krótkie dni, szare niebo i ochota, by przespać zimę pod kocem. Wyjaśniamy, skąd bierze się zimowy spadek nastroju, kiedy warto poszukać pomocy i co pomaga na co dzień.
Dlaczego zimą mamy mniej energii
Wokół przesilenia zimowego dzień w Polsce trwa od nieco ponad siedmiu godzin na Pomorzu do około ośmiu na południu kraju, a w pochmurne dni światła jest jeszcze mniej. Tymczasem to światło dzienne reguluje nasz zegar biologiczny. Gdy go brakuje, organizm wytwarza więcej melatoniny, hormonu związanego ze snem, a my czujemy się senni i ociężali nawet w środku dnia.
Mniej światła wpływa też na nastrój i apetyt. Wiele osób zimą ma większą ochotę na słodycze i pieczywo, mniej chce się ruszać i spotykać z ludźmi. To naturalna reakcja na porę roku, ale gdy trwa długo i odbiera radość z życia, może być czymś więcej niż chwilową chandrą.
Chandra czy depresja sezonowa
Lekarze opisują sezonowe zaburzenie afektywne, potocznie depresję zimową. Objawy pojawiają się co roku jesienią lub zimą i ustępują wiosną. Należą do nich przygnębienie, utrata zainteresowań, nadmierna senność, wycofywanie się z kontaktów i wyraźne zmiany apetytu.
Jeśli obniżony nastrój trwa dłużej niż dwa tygodnie, utrudnia pracę i codzienne obowiązki albo pojawiają się myśli o tym, że życie nie ma sensu, porozmawiaj z lekarzem rodzinnym, psychologiem lub psychiatrą. To nie słabość, tylko sygnał, że organizm potrzebuje wsparcia. W kryzysie emocjonalnym możesz zadzwonić pod numer 116 123, a w nagłej sytuacji pod 112.
Co pomaga na co dzień
Na łagodną zimową chandrę działa kilka prostych nawyków:
- światło dzienne rano: nawet pochmurny dzień daje na zewnątrz wielokrotnie więcej światła niż lampy w mieszkaniu, więc spacer przed południem to najlepszy zastrzyk energii;
- ruch: szybki marsz, taniec w kuchni czy rower stacjonarny poprawiają nastrój i jakość snu;
- stałe pory snu: kładzenie się i wstawanie o podobnych godzinach pomaga zegarowi biologicznemu, nawet w weekendy;
- regularne posiłki: warzywa, ryby, pełne ziarno i rzadziej słodycze na pocieszenie;
- kontakt z ludźmi: zaplanowane spotkanie z przyjaciółką, choćby na krótką kawę, działa lepiej niż czekanie na ochotę;
- małe przyjemności w kalendarzu: kino, basen, koncert, cokolwiek, na co można czekać.
W Polsce lekarze zalecają jesienią i zimą suplementację witaminy D, bo przy tak małej ilości słońca organizm nie wytwarza jej wystarczająco. Dawkę dobierz z lekarzem lub farmaceutą, najlepiej po badaniu poziomu witaminy. Lampy do terapii światłem mogą pomóc osobom z depresją sezonową, ale ich stosowanie też warto skonsultować ze specjalistą.
Zimowe nastawienie
Ciekawych obserwacji dostarczyły badania prowadzone na dalekiej północy Norwegii, gdzie zimą słońce przez wiele tygodni nie wschodzi wcale. Okazało się, że mieszkańcy, którzy traktują zimę jako porę z własnymi przyjemnościami, a nie tylko okres do przeczekania, radzą sobie z nią lepiej.
Skandynawowie mają na to swoje sposoby: świece, koce, ciepłe napoje, wspólne wieczory i spacery w każdą pogodę, w odpowiednim ubraniu. Spróbuj znaleźć w zimie coś, na co możesz się cieszyć, na przykład pierwszy śnieg, łyżwy czy długie wieczory z książką. Zima nie musi być tylko czasem przetrwania, a przy odrobinie troski o siebie może stać się porą odpoczynku.
