Zalewajka to dawna, chłopska zupa na żurze z ziemniakami, grzybami i skwarkami z cebulą. Rozgrzewa, syci i kosztuje niewiele, a smakuje jak gęstszy, bardziej domowy żurek.
Zalewajkę gotowano od pokoleń w centralnej Polsce, zwłaszcza w domach, w których liczył się każdy grosz. Podstawą były ziemniaki i zakwas żytni, czyli żur, którym zalewano ugotowane warzywa. Suszone grzyby dodają zupie głębi, a cebula przesmażona na słoninie wnosi aromat, który dawniej zastępował mięso.
W tej wersji bazą jest wywar z włoszczyzny i grzybów, więc zupa obywa się bez kiełbasy i boczku. Kwaśna, lekko zabielona śmietaną, dobrze smakuje w chłodne dni, a odgrzana następnego dnia jest jeszcze lepsza.
Żur możesz kupić w butelce albo nastawić w domu z razowej mąki żytniej, wody, czosnku i skórki chleba. Domowy zakwas potrzebuje kilku dni, ale smakuje wyraźniej.
Porcje: 6 · Czas przygotowania: ok. 1 godziny 15 minut (plus namaczanie grzybów)
Składniki
- 1 kg ziemniaków
- 20 g suszonych grzybów
- 250 ml żuru (zakwasu żytniego)
- 1,5 l wody
- 120 g śmietany 18%
- 50 g słoniny
- 80 g cebuli (1 średnia)
- 250 g włoszczyzny (marchew, pietruszka, kawałek selera i pora)
- sól
- opcjonalnie: 2 ząbki czosnku, 1 łyżeczka majeranku, liść laurowy, 3 ziarna ziela angielskiego
Przygotowanie
- Grzyby opłucz i namocz w szklance letniej wody na 1–2 godziny albo na noc.
- Włoszczyznę obierz, pokrój na większe kawałki i włóż do garnka z 1,5 l wody. Dodaj grzyby razem z wodą z namaczania, liść laurowy i ziele angielskie. Gotuj pod przykryciem ok. 40 minut.
- Wywar przecedź. Grzyby wyjmij i pokrój w cienkie paski, a warzywa odłóż, na przykład na sałatkę.
- Ziemniaki obierz, pokrój w kostkę i wrzuć do wywaru razem z grzybami. Gotuj 15–20 minut, aż zmiękną.
- Żur dobrze wstrząśnij i wlej do zupy. Śmietanę zahartuj kilkoma łyżkami gorącej zupy i dopiero wtedy wlej do garnka. Zagotuj, mieszając.
- W tym czasie słoninę pokrój w drobną kostkę i wytop na patelni. Dodaj posiekaną cebulę i smaż, aż się zezłoci.
- Skwarki z cebulą przełóż do zupy, posól, dodaj przeciśnięty czosnek i majeranek, jeśli ich używasz. Gotuj jeszcze 2–3 minuty.
Wskazówki
- Kwaśność: żury mają różną moc. Wlej najpierw część zakwasu, spróbuj i dopiero wtedy dodaj resztę.
- Krótko po żurze: po dodaniu zakwasu zupę tylko zagotuj. Długie gotowanie odbiera jej aromat.
- Grzyby: używaj wyłącznie grzybów z pewnego źródła. Wodę z namaczania przelej przez sitko z gazą, żeby pozbyć się piasku.
- Wersja wegetariańska: słoninę zastąp masłem lub olejem. Grzyby i majeranek dadzą zupie wystarczająco dużo smaku.
- Z mięsem: w wielu domach do zalewajki trafia pokrojona kiełbasa wiejska albo wędzony boczek.
- Po staremu: ziemniaki możesz ugotować osobno, utłuc i nakładać do talerzy, a potem zalewać je gorącą zupą.
- Przechowywanie: w lodówce zupa wytrzyma 3 dni. Nie zamrażaj jej, bo ziemniaki po rozmrożeniu robią się gąbczaste.
Z czym podawać
Autorka podaje zalewajkę z pieczywem, najlepiej z razowym chlebem na zakwasie albo z pajdą wiejskiego chleba ze smalcem. Możesz dodać do niej jajko na twardo pokrojone w ćwiartki, tak jak do żurku. Posypana świeżym koperkiem lub natką pietruszki wygląda bardziej odświętnie. W większym gronie podaj ją w kamionkowych miskach albo w wydrążonym bochenku chleba.
Ta skromna zupa dobrze pokazuje, jak niewiele trzeba, żeby ugotować coś naprawdę dobrego.
