Zupa Zalewajka

Zalewajka to dawna, chłopska zupa na żurze z ziemniakami, grzybami i skwarkami z cebulą. Rozgrzewa, syci i kosztuje niewiele, a smakuje jak gęstszy, bardziej domowy żurek.

Zalewajkę gotowano od pokoleń w centralnej Polsce, zwłaszcza w domach, w których liczył się każdy grosz. Podstawą były ziemniaki i zakwas żytni, czyli żur, którym zalewano ugotowane warzywa. Suszone grzyby dodają zupie głębi, a cebula przesmażona na słoninie wnosi aromat, który dawniej zastępował mięso.

W tej wersji bazą jest wywar z włoszczyzny i grzybów, więc zupa obywa się bez kiełbasy i boczku. Kwaśna, lekko zabielona śmietaną, dobrze smakuje w chłodne dni, a odgrzana następnego dnia jest jeszcze lepsza.

Żur możesz kupić w butelce albo nastawić w domu z razowej mąki żytniej, wody, czosnku i skórki chleba. Domowy zakwas potrzebuje kilku dni, ale smakuje wyraźniej.

Porcje: 6 · Czas przygotowania: ok. 1 godziny 15 minut (plus namaczanie grzybów)

Składniki

  • 1 kg ziemniaków
  • 20 g suszonych grzybów
  • 250 ml żuru (zakwasu żytniego)
  • 1,5 l wody
  • 120 g śmietany 18%
  • 50 g słoniny
  • 80 g cebuli (1 średnia)
  • 250 g włoszczyzny (marchew, pietruszka, kawałek selera i pora)
  • sól
  • opcjonalnie: 2 ząbki czosnku, 1 łyżeczka majeranku, liść laurowy, 3 ziarna ziela angielskiego

Przygotowanie

  1. Grzyby opłucz i namocz w szklance letniej wody na 1–2 godziny albo na noc.
  2. Włoszczyznę obierz, pokrój na większe kawałki i włóż do garnka z 1,5 l wody. Dodaj grzyby razem z wodą z namaczania, liść laurowy i ziele angielskie. Gotuj pod przykryciem ok. 40 minut.
  3. Wywar przecedź. Grzyby wyjmij i pokrój w cienkie paski, a warzywa odłóż, na przykład na sałatkę.
  4. Ziemniaki obierz, pokrój w kostkę i wrzuć do wywaru razem z grzybami. Gotuj 15–20 minut, aż zmiękną.
  5. Żur dobrze wstrząśnij i wlej do zupy. Śmietanę zahartuj kilkoma łyżkami gorącej zupy i dopiero wtedy wlej do garnka. Zagotuj, mieszając.
  6. W tym czasie słoninę pokrój w drobną kostkę i wytop na patelni. Dodaj posiekaną cebulę i smaż, aż się zezłoci.
  7. Skwarki z cebulą przełóż do zupy, posól, dodaj przeciśnięty czosnek i majeranek, jeśli ich używasz. Gotuj jeszcze 2–3 minuty.

Wskazówki

  • Kwaśność: żury mają różną moc. Wlej najpierw część zakwasu, spróbuj i dopiero wtedy dodaj resztę.
  • Krótko po żurze: po dodaniu zakwasu zupę tylko zagotuj. Długie gotowanie odbiera jej aromat.
  • Grzyby: używaj wyłącznie grzybów z pewnego źródła. Wodę z namaczania przelej przez sitko z gazą, żeby pozbyć się piasku.
  • Wersja wegetariańska: słoninę zastąp masłem lub olejem. Grzyby i majeranek dadzą zupie wystarczająco dużo smaku.
  • Z mięsem: w wielu domach do zalewajki trafia pokrojona kiełbasa wiejska albo wędzony boczek.
  • Po staremu: ziemniaki możesz ugotować osobno, utłuc i nakładać do talerzy, a potem zalewać je gorącą zupą.
  • Przechowywanie: w lodówce zupa wytrzyma 3 dni. Nie zamrażaj jej, bo ziemniaki po rozmrożeniu robią się gąbczaste.

Z czym podawać

Autorka podaje zalewajkę z pieczywem, najlepiej z razowym chlebem na zakwasie albo z pajdą wiejskiego chleba ze smalcem. Możesz dodać do niej jajko na twardo pokrojone w ćwiartki, tak jak do żurku. Posypana świeżym koperkiem lub natką pietruszki wygląda bardziej odświętnie. W większym gronie podaj ją w kamionkowych miskach albo w wydrążonym bochenku chleba.

Ta skromna zupa dobrze pokazuje, jak niewiele trzeba, żeby ugotować coś naprawdę dobrego.