Żurek na domowym zakwasie: jak go nastawić i ugotować

Gęsty, kwaśny, z czosnkiem i majerankiem: żurek stawia na nogi w najzimniejszy dzień. Gotowy zakwas z butelki się sprawdzi, ale domowy daje smak nie do podrobienia.

Żurek kojarzy się z Wielkanocą, ale w wielu domach gotuje się go przez całą zimę. To jedna z najbardziej polskich zup, a jej sercem jest zakwas z mąki żytniej. Nastawia się go w pięć minut, potem wystarczy tylko poczekać kilka dni. Do tego zupa jest bardzo tania i, w przeciwieństwie do rosołu, nie wymaga kilku godzin gotowania.

Zakwas: 4–5 dni wcześniej

  • 5 łyżek mąki żytniej razowej (typ 2000)
  • 2 ząbki czosnku
  • 2 liście laurowe, 3 ziarna ziela angielskiego
  • skórka z kromki razowego chleba
  • 500 ml przegotowanej, letniej wody

Mąkę wymieszaj z wodą w wyparzonym słoiku, dodaj przekrojony czosnek, przyprawy i skórkę od chleba. Przykryj gazą i odstaw w ciepłe miejsce, na przykład w pobliże kaloryfera. Codziennie przemieszaj drewnianą łyżką.

Po 4–5 dniach zakwas powinien przyjemnie, kwaśno pachnieć, a na wierzchu zbierze się klarowny płyn. Jeśli zobaczysz pleśń albo poczujesz zapach zepsucia, trzeba niestety zacząć od nowa. Gotowy zakwas przechowasz w lodówce przez tydzień.

Składniki na zupę (6 porcji)

  • 500 ml zakwasu
  • 400 g surowej białej kiełbasy
  • 150 g wędzonego boczku
  • 1 marchewka, 1 pietruszka, kawałek selera
  • 3 ziemniaki
  • 1 cebula, 4 ząbki czosnku
  • 2 łyżeczki majeranku, liść laurowy
  • 1–2 łyżki chrzanu
  • 100 ml śmietany 18% (opcjonalnie)
  • sól, pieprz, jajka na twardo do podania

Krok po kroku

  1. Białą kiełbasę zalej 1,5 litra zimnej wody, dodaj warzywa i liść laurowy. Gotuj na małym ogniu 25 minut. Kiełbasę wyjmij, a warzywa usuń albo pokrój w kostkę.
  2. Boczek pokrój w kostkę i wytop na patelni. Dodaj posiekaną cebulę i zeszklij. Przełóż do wywaru razem z pokrojonymi ziemniakami.
  3. Gdy ziemniaki zmiękną, wymieszaj zakwas i wlewaj go powoli do zupy, cały czas mieszając. Gotuj 5 minut.
  4. Dodaj przeciśnięty czosnek, majeranek roztarty w dłoniach i chrzan. Dopraw solą i pieprzem.
  5. Jeśli lubisz łagodniej, zahartuj śmietanę kilkoma łyżkami gorącej zupy i wlej do garnka.
  6. Podawaj z plastrami kiełbasy i połówkami jajka.

Zakwasu dodawaj stopniowo i próbuj. Każdy wychodzi trochę inny, więc ilość dopasuj do własnego gustu.

W niektórych regionach ziemniaki podaje się osobno, okraszone skwarkami, a w restauracjach żurek często trafia na stół w wydrążonym bochenku chleba, który nasiąka zupą. Tak podany robi wrażenie na gościach i nie wymaga żadnej dodatkowej pracy.

Żurek dobrze znosi odgrzewanie i wytrzyma w lodówce do trzech dni. Nie gotuj go jednak długo po dodaniu zakwasu, bo straci świeżą kwasowość.

Bez mięsa też się da

Wersję wegetariańską przygotujesz na wywarze z suszonych grzybów i warzyw. Zamiast boczku podsmaż cebulę z łyżeczką wędzonej papryki, a zamiast kiełbasy dodaj pieczarki lub wędzone tofu. Majeranek i czosnek zrobią resztę.

Zakwas nastawiony w niedzielę daje w czwartek zupę, której nie powstydziłaby się żadna babcia, i to za kilka złotych.