Prawdziwy żurek zaczyna się od zakwasu z mąki żytniej, wody, czosnku i cebuli. Domowy zakwas nastawiasz w pięć minut, a po kilku dniach masz bazę do zupy o smaku, którego nie da kupny.
Żurek to jedna z najbardziej charakterystycznych polskich zup. Jej kwaśny, lekko chlebowy smak bierze się właśnie z zakwasu, czyli fermentującej zawiesiny mąki żytniej w wodzie. Dawniej zakwas nastawiano w kamiennych garnkach i trzymano w ciepłym miejscu w kuchni, a dobry zakwas był powodem do dumy gospodyni.
Przepis autorki skupia się na tym, co w żurku najważniejsze, czyli na zakwasie. Proporcje są proste: około szklanki mąki żytniej na pół litra wody, z dodatkiem czosnku i cebuli dla aromatu. Po 4–5 dniach zakwas jest gotowy. Niżej znajdziesz też typowy sposób, jak ugotować na nim tradycyjny żurek.
Porcje: ok. 0,5 l zakwasu (na zupę dla 4–6 osób) · Czas przygotowania: ok. 10 minut (plus 4–5 dni fermentacji)
Składniki
Zakwas:
- 166 g mąki żytniej (ok. 1 szklanka), najlepiej razowej, typ 2000
- 1/2 l przegotowanej, letniej wody
- 3–4 ząbki czosnku
- 1 mała cebula
Na żurek (typowo):
- 1 l wywaru z warzyw lub z wędzonki
- 300 g białej kiełbasy lub wędzonego boczku
- 3–4 ziemniaki
- 1/2 szklanki śmietany 18%
- 1 łyżeczka majeranku, sól, pieprz, liść laurowy
- 4 jajka ugotowane na twardo
Przygotowanie
- Kamienny garnek lub duży słoik sparz wrzątkiem i osusz.
- Wsyp mąkę żytnią i rozmieszaj ją z częścią przegotowanej, letniej wody na gładką zawiesinę bez grudek.
- Dolej resztę wody, dodaj obranego, przekrojonego czosnku i pokrojoną cebulę. Wymieszaj.
- Przykryj naczynie czystą białą ściereczką lub gazą i odstaw w ciepłe miejsce na 4–5 dni. Raz dziennie zamieszaj zakwas drewnianą łyżką.
- Zakwas jest gotowy, gdy ma przyjemnie kwaśny zapach i lekko musuje. Przecedź go przez sito, usuwając czosnek i cebulę.
- Na żurek: w wywarze ugotuj kiełbasę lub boczek z liściem laurowym, wyjmij i pokrój. Dodaj pokrojone ziemniaki i gotuj do miękkości.
- Wymieszany zakwas wlewaj stopniowo do zupy, próbując, aż osiągniesz ulubioną kwasowość. Zagotuj, dodaj śmietanę, majeranek, kiełbasę, dopraw solą i pieprzem. Podawaj z połówkami jajek.
Wskazówki
- Ciepło, ale nie gorąco: zakwas najlepiej fermentuje w temperaturze ok. 22–26°C. W chłodnym mieszkaniu potrzebuje dodatkowego dnia lub dwóch.
- Skórka chleba razowego dodana do zakwasu na starcie przyspiesza fermentację i pogłębia smak.
- Przechowywanie: gotowy, przecedzony zakwas przelej do butelki lub słoika i trzymaj w lodówce do 2 tygodni.
- Kwasowość: zakwas wlewaj stopniowo, bo każdy wychodzi inny. Lepiej dodać więcej później niż przesadzić na początku.
- Gotowanie zakwasu: po dodaniu zakwasu zupę wystarczy zagotować. Długie gotowanie osłabia aromat.
Najczęstsze błędy
- Pleśń na powierzchni. Zakwas, na którym pojawiła się kolorowa, puszysta pleśń, trzeba wyrzucić. Biały, cienki nalot zwykle można zebrać łyżką, ale jeśli zapach jest nieprzyjemny, lepiej zacząć od nowa.
- Zimna woda z kranu. Woda powinna być przegotowana i letnia. Wrząca zabije naturalne kultury bakterii, a lodowata spowolni fermentację.
- Szczelne zamknięcie. Zakwas musi oddychać, dlatego przykrywa się go tkaniną, a nie pokrywką.
Kiedy raz zrobisz żurek na własnym zakwasie, trudno będzie wrócić do butelkowego. To kilka dni czekania i bardzo mało pracy.
