Czwarty miesiąc życia: pierwszy śmiech, stabilna główka, zabawka w dłoni. Zmiany we śnie, najwcześniejszy start nowych pokarmów i szczepienia od 12. tygodnia.
Pierwszy głośny śmiech dziecka potrafi zaskoczyć całą rodzinę – wystarczy zabawna mina, dmuchnięcie w brzuszek albo pies, który przebiegł przez pokój. W czwartym miesiącu maluch staje się prawdziwym towarzyszem zabawy: nie tylko reaguje na ciebie, ale sam zaczyna zabiegać o twoją uwagę.
Ten etap obejmuje czas od ukończenia trzech do ukończenia czterech miesięcy. Lista umiejętności poniżej pochodzi z kamieni milowych CDC i opisuje to, co potrafi mniej więcej trzech na czterech maluchów pod koniec miesiąca. Twoje dziecko może być nieco przed tą listą albo trochę za nią.
Silniejsza szyja, sprawniejsze dłonie
Pod koniec 4. miesiąca większość dzieci:
- trzyma główkę stabilnie, bez podparcia, gdy trzymasz je pionowo,
- utrzymuje zabawkę, którą włożysz mu do ręki,
- wkłada rączki do buzi,
- leżąc na brzuchu, podpiera się na łokciach i przedramionach.
Maluch mocno kopie, wygina się i próbuje sięgać po przedmioty. Niektóre dzieci przewracają się już z brzucha na plecy – większość opanowuje to do końca 6. miesiąca. Od teraz nie zostawiaj dziecka samego na przewijaku, kanapie ani łóżku dorosłych nawet na chwilę.
Chichot i gaworzenie
Pod koniec miesiąca większość niemowląt:
- uśmiecha się samo, żeby zwrócić twoją uwagę,
- chichocze, gdy ktoś je rozśmiesza,
- gaworzy, wydając dźwięki „ooo” i „aaa”, i odpowiada na twój głos,
- odwraca głowę w stronę, z której słyszy, że mówisz.
Coraz wyraźniej widać też emocje: maluch potrafi okazać niezadowolenie, gdy zabawa się kończy, i marudzić, kiedy się nudzi.
Sen w czwartym miesiącu
Od 4. miesiąca zalecana łączna ilość snu to około 12–16 godzin na dobę razem z drzemkami, których jest zwykle 3–4. Wiele rodzin zauważa, że właśnie w tym okresie sen na chwilę się psuje: dziecko, które spało dłuższe odcinki, znów budzi się częściej. Zwykle to przejściowe – pomaga stały rytuał przed snem i cierpliwość.
Jeśli otulasz dziecko do snu, obserwuj je uważnie. Gdy zaczyna próbować przewrotów, zrezygnuj z otulania i wybierz śpiworek z wolnymi rączkami. Nadal kładź malucha do snu na plecach.
Pierwsza łyżeczka? Jeszcze nie musisz się spieszyć
Polskie zalecenia mówią, że rozszerzanie diety zaczyna się nie wcześniej niż w 17. tygodniu i nie później niż w 26. tygodniu życia. Siedemnasty tydzień wypada mniej więcej pod koniec czwartego miesiąca, ale to najwcześniejsza granica, a nie termin. WHO zaleca karmienie wyłącznie piersią przez około 6 miesięcy.
O gotowości do nowych pokarmów świadczy kilka sygnałów naraz:
- dziecko siedzi z podparciem i stabilnie trzyma głowę,
- słabnie odruch wypychania jedzenia językiem,
- maluch interesuje się jedzeniem, sięga po nie i otwiera buzię na widok łyżki.
Termin startu omów z pediatrą, zwłaszcza gdy dziecko pije mleko modyfikowane albo urodziło się przedwcześnie. Silne ślinienie się w tym wieku nie musi oznaczać ząbkowania – u wielu maluchów to po prostu etap rozwoju. Masa ciała podwaja się zwykle między 4. a 6. miesiącem.
Druga duża wizyta szczepienna
Szczepienia z 4. miesiąca odbywają się od ukończenia przez dziecko 12. tygodnia życia, według wariantu wybranego wcześniej:
| Szczepienie | Schemat podstawowy | Z 5w1 | Z 6w1 |
|---|---|---|---|
| rotawirusy | 2. dawka | 2. dawka | 3. dawka (jeśli szczepionka 3-dawkowa) |
| szczepionka główna | DTP i Hib – 2. dawka, polio (IPV) – 1. dawka | 5w1 – 2. dawka | 6w1 – 2. dawka |
| pneumokoki | 2. dawka | 2. dawka | 2. dawka |
W schemacie podstawowym dziecko dostaje teraz po raz pierwszy szczepionkę przeciw polio. Jeśli nie było jeszcze bilansu z okresu 2.–6. miesiąca, lekarz może przeprowadzić go przy tej samej wizycie. U wcześniaka rozwój ruchowy porównuje się z wiekiem korygowanym: maluch urodzony dwa miesiące przed terminem ma teraz rozwojowo około dwóch miesięcy.
Zabawy na ten miesiąc
- Gdzie jest mama? Mów do dziecka raz z lewej, raz z prawej strony i zachęcaj je do odwracania głowy.
- Zabawki do chwytania: lekkie, z różnymi fakturami, kółko do gryzienia, materiałowa książeczka.
- Lusterko na brzuszku: postaw bezpieczne lusterko przed maluchem leżącym na brzuchu – chętniej podniesie głowę.
- Odpychanie stópkami: gdy leży na plecach, podstaw dłonie pod jego stopy – zwykle chętnie się od nich odepchnie.
- Rozśmieszanie: delikatne łaskotki, zabawne dźwięki, „a kuku” zza pieluszki.
Kiedy pokazać dziecko lekarzowi
- nie trzyma główki stabilnie, gdy jest trzymane pionowo;
- nie wkłada rączek do buzi i nie utrzymuje włożonej zabawki;
- nie śledzi wzrokiem poruszających się przedmiotów;
- nie gaworzy i nie uśmiecha się do ludzi;
- straciło umiejętności, które już miało, na przykład przestało gruchać;
- przy gorączce jest apatyczne, nie chce pić, ma wysypkę, która nie blednie pod naciskiem, albo drgawki – wtedy pilnie, a przy drgawkach lub duszności dzwoń pod 112.
Sąsiednie miesiące
- 3. miesiąc – dziecko odkrywa własne dłonie
- 5. miesiąc – wszystko ląduje w buzi
- Rozwój dziecka miesiąc po miesiącu – wszystkie etapy w jednym miejscu
- Termin 17. i 26. tygodnia życia sprawdzisz w kalkulatorze wieku dziecka; wynik jest orientacyjny.
Opis jest ogólny i nie zastępuje wizyty u pediatry, który ocenia rozwój konkretnego dziecka.
