Kto przynosi prezenty w regionach Polski: Mikołaj, Gwiazdor w Wielkopolsce, Aniołek w Małopolsce, Dzieciątko na Śląsku i Gwiazdka. Mapa zwyczajów i porady.
Dziecko z Poznania czeka na Gwiazdora, dziecko z Krakowa – na Aniołka, a w Katowicach prezenty mogą przynieść Dzieciątko. W mieszanych rodzinach dochodzi do sporów, kto jest „prawdziwy”, a kolega z przedszkola potrafi zasiać zamęt jednym zdaniem. Dobrze wiedzieć, że Polska ma kilku świątecznych darczyńców, a każdy z nich ma swoją historię i swój region.
Święty Mikołaj
Najbardziej znany, dziś obecny w całym kraju. Wywodzi się od świętego Mikołaja, biskupa Miry w Azji Mniejszej, który żył w IV wieku i według legend potajemnie obdarowywał potrzebujących. Tradycyjnie przychodzi w nocy z 5 na 6 grudnia i zostawia drobne upominki w butach albo pod poduszką – więcej o tym dniu w tekście mikołajki. W wielu domach przynosi też prezenty w Wigilię. Współczesny wizerunek grubego pana w czerwonym kubraku, z reniferami i saniami, ukształtował się w XIX i XX wieku głównie w Ameryce Północnej i dotarł do Polski razem z kartkami, filmami i reklamą.
Gwiazdor
Gwiazdor przychodzi do dzieci w Wigilię w Wielkopolsce, na Kujawach, Pałukach, Kaszubach, Pomorzu Zachodnim i Warmii. W dawnej wersji był postacią dość srogą: ubrany w baranicę i futrzaną czapę, często z twarzą ukrytą za brodą albo maską, z workiem prezentów i rózgą. Zanim dał upominek, wypytywał dzieci, czy były grzeczne, i kazał zmówić pacierz albo zaśpiewać kolędę. Nazwę wiąże się z gwiazdą betlejemską – Gwiazdor przychodził „z gwiazdką”, czyli w wigilijny wieczór. Dziś wygląda zwykle bardzo podobnie do Mikołaja.
Aniołek
Aniołek zostawia prezenty pod choinką w Małopolsce, na Podkarpaciu i na Śląsku Cieszyńskim. Jego postać wywodzi się od anioła stróża. Aniołka się nie widuje – działa po cichu, gdy dzieci są zajęte, a o jego wizycie świadczy dzwoneczek i prezenty, które nagle pojawiają się pod drzewkiem. To dobry wybór dla rodzin, w których nikt nie ma ochoty przebierać się za brodacza.
Dzieciątko i Gwiazdka
Na Górnym Śląsku prezenty tradycyjnie przynosi Dzieciątko, czyli mały Jezus – tak samo jak w Czechach, na Słowacji i na Węgrzech. Bywa, że w tej samej rodzinie Dzieciątko obdarowuje w Wigilię, a Mikołaj 6 grudnia. Na Dolnym Śląsku i Opolszczyźnie w wielu domach o prezentach mówi się „Gwiazdka”: przynosi je Gwiazdka albo po prostu przychodzą „na Gwiazdkę”. Na wschodnim pograniczu, w rodzinach z tradycją wschodnią, zdarza się też Dziadek Mróz, który przychodzi na Nowy Rok. W czasach PRL władze próbowały go upowszechnić w całym kraju, ale się nie przyjął.
W skrócie
| Kto | Gdzie najczęściej | Kiedy |
|---|---|---|
| Święty Mikołaj | cała Polska | 6 grudnia, w wielu domach także w Wigilię |
| Gwiazdor | Wielkopolska, Kujawy, Pałuki, Kaszuby, Pomorze Zachodnie, Warmia | Wigilia |
| Aniołek | Małopolska, Podkarpacie, Śląsk Cieszyński | Wigilia |
| Dzieciątko | Górny Śląsk | Wigilia |
| Gwiazdka | Dolny Śląsk, Opolszczyzna | Wigilia |
| Dziadek Mróz | pogranicze wschodnie, rzadko | Nowy Rok |
Granice regionów są umowne – rodziny się przeprowadzają, a zwyczaje mieszają.
Gdy w rodzinie są dwie tradycje
- Ustalcie wspólną wersję, zanim dzieci zaczną pytać. Dziecku łatwiej, gdy rodzice mówią to samo.
- Możecie połączyć zwyczaje: Mikołaj przychodzi 6 grudnia, a Aniołek lub Gwiazdor w Wigilię.
- Wyjaśnij, że w różnych miejscach ten sam dobry duch świąt ma różne imiona – tak jak ludzie w różnych krajach mówią różnymi językami.
- Gdy dziecko usłyszy w przedszkolu, że „Mikołaja nie ma”, zapytaj je najpierw, co samo o tym myśli. Rozmowa o tym, że prezenty to wyraz miłości bliskich, nie odbiera świętom magii.
Pomysły, co włożyć pod choinkę, znajdziesz w poradnikach prezentowych, na przykład prezent dla dziecka 3–5 lat, a Mikołaja do pokolorowania – w kolorowankach z Mikołajem.
Niezależnie od tego, kto zapuka do waszych drzwi, najważniejsze jest to, co dzieje się potem: zdziwione oczy, szelest papieru i wspólny śmiech pod choinką.
