Kto przynosi prezenty – Mikołaj, Gwiazdor, Aniołek czy Dzieciątko

Kto przynosi prezenty w regionach Polski: Mikołaj, Gwiazdor w Wielkopolsce, Aniołek w Małopolsce, Dzieciątko na Śląsku i Gwiazdka. Mapa zwyczajów i porady.

Dziecko z Poznania czeka na Gwiazdora, dziecko z Krakowa – na Aniołka, a w Katowicach prezenty mogą przynieść Dzieciątko. W mieszanych rodzinach dochodzi do sporów, kto jest „prawdziwy”, a kolega z przedszkola potrafi zasiać zamęt jednym zdaniem. Dobrze wiedzieć, że Polska ma kilku świątecznych darczyńców, a każdy z nich ma swoją historię i swój region.

Święty Mikołaj

Najbardziej znany, dziś obecny w całym kraju. Wywodzi się od świętego Mikołaja, biskupa Miry w Azji Mniejszej, który żył w IV wieku i według legend potajemnie obdarowywał potrzebujących. Tradycyjnie przychodzi w nocy z 5 na 6 grudnia i zostawia drobne upominki w butach albo pod poduszką – więcej o tym dniu w tekście mikołajki. W wielu domach przynosi też prezenty w Wigilię. Współczesny wizerunek grubego pana w czerwonym kubraku, z reniferami i saniami, ukształtował się w XIX i XX wieku głównie w Ameryce Północnej i dotarł do Polski razem z kartkami, filmami i reklamą.

Gwiazdor

Gwiazdor przychodzi do dzieci w Wigilię w Wielkopolsce, na Kujawach, Pałukach, Kaszubach, Pomorzu Zachodnim i Warmii. W dawnej wersji był postacią dość srogą: ubrany w baranicę i futrzaną czapę, często z twarzą ukrytą za brodą albo maską, z workiem prezentów i rózgą. Zanim dał upominek, wypytywał dzieci, czy były grzeczne, i kazał zmówić pacierz albo zaśpiewać kolędę. Nazwę wiąże się z gwiazdą betlejemską – Gwiazdor przychodził „z gwiazdką”, czyli w wigilijny wieczór. Dziś wygląda zwykle bardzo podobnie do Mikołaja.

Aniołek

Aniołek zostawia prezenty pod choinką w Małopolsce, na Podkarpaciu i na Śląsku Cieszyńskim. Jego postać wywodzi się od anioła stróża. Aniołka się nie widuje – działa po cichu, gdy dzieci są zajęte, a o jego wizycie świadczy dzwoneczek i prezenty, które nagle pojawiają się pod drzewkiem. To dobry wybór dla rodzin, w których nikt nie ma ochoty przebierać się za brodacza.

Dzieciątko i Gwiazdka

Na Górnym Śląsku prezenty tradycyjnie przynosi Dzieciątko, czyli mały Jezus – tak samo jak w Czechach, na Słowacji i na Węgrzech. Bywa, że w tej samej rodzinie Dzieciątko obdarowuje w Wigilię, a Mikołaj 6 grudnia. Na Dolnym Śląsku i Opolszczyźnie w wielu domach o prezentach mówi się „Gwiazdka”: przynosi je Gwiazdka albo po prostu przychodzą „na Gwiazdkę”. Na wschodnim pograniczu, w rodzinach z tradycją wschodnią, zdarza się też Dziadek Mróz, który przychodzi na Nowy Rok. W czasach PRL władze próbowały go upowszechnić w całym kraju, ale się nie przyjął.

W skrócie

Kto Gdzie najczęściej Kiedy
Święty Mikołaj cała Polska 6 grudnia, w wielu domach także w Wigilię
Gwiazdor Wielkopolska, Kujawy, Pałuki, Kaszuby, Pomorze Zachodnie, Warmia Wigilia
Aniołek Małopolska, Podkarpacie, Śląsk Cieszyński Wigilia
Dzieciątko Górny Śląsk Wigilia
Gwiazdka Dolny Śląsk, Opolszczyzna Wigilia
Dziadek Mróz pogranicze wschodnie, rzadko Nowy Rok

Granice regionów są umowne – rodziny się przeprowadzają, a zwyczaje mieszają.

Gdy w rodzinie są dwie tradycje

  • Ustalcie wspólną wersję, zanim dzieci zaczną pytać. Dziecku łatwiej, gdy rodzice mówią to samo.
  • Możecie połączyć zwyczaje: Mikołaj przychodzi 6 grudnia, a Aniołek lub Gwiazdor w Wigilię.
  • Wyjaśnij, że w różnych miejscach ten sam dobry duch świąt ma różne imiona – tak jak ludzie w różnych krajach mówią różnymi językami.
  • Gdy dziecko usłyszy w przedszkolu, że „Mikołaja nie ma”, zapytaj je najpierw, co samo o tym myśli. Rozmowa o tym, że prezenty to wyraz miłości bliskich, nie odbiera świętom magii.

Pomysły, co włożyć pod choinkę, znajdziesz w poradnikach prezentowych, na przykład prezent dla dziecka 3–5 lat, a Mikołaja do pokolorowania – w kolorowankach z Mikołajem.

Niezależnie od tego, kto zapuka do waszych drzwi, najważniejsze jest to, co dzieje się potem: zdziwione oczy, szelest papieru i wspólny śmiech pod choinką.