Boże Narodzenie w Niemczech – jarmarki, Christkind i Nikolaus

Boże Narodzenie w Niemczech: najstarsze jarmarki, kalendarz adwentowy, Nikolaus 6 grudnia, Christkind i Weihnachtsmann, Wigilia z prezentami i stollen.

Niemcy to kraj, który dał światu choinkę, wieniec adwentowy i jarmarki świąteczne. Wiele zwyczajów, które dziś uważamy za oczywiste, przywędrowało do Polski właśnie stamtąd. Jeśli spędzasz grudzień u rodziny za Odrą albo wybierasz się na świąteczny wyjazd, dobrze wiedzieć, czym niemieckie święta przypominają nasze, a czym się od nich różnią.

Adwent: wieniec i kalendarz

Adwent jest w Niemczech bardzo ważny. Pierwszy wieniec adwentowy powstał w 1839 roku w Hamburgu – jego historię opisujemy w tekście wieniec adwentowy. W Niemczech narodził się też kalendarz adwentowy z okienkami. Pierwsze drukowane kalendarze pojawiły się na początku XX wieku, a dziś mają je w grudniu niemal wszystkie dzieci i wielu dorosłych. W każdą niedzielę Adwentu zapala się kolejną świecę, a w domach piecze się ciasteczka – w wielu rodzinach kilkanaście rodzajów.

Jarmarki świąteczne

Jarmark świąteczny, czyli Weihnachtsmarkt albo Christkindlmarkt, to niemiecki wynalazek. Za najstarszy jarmark z prawdziwie świątecznym charakterem uchodzi drezdeński Striezelmarkt, na który pozwolenie wydano w 1434 roku – nazwa pochodzi od strucli, czyli drożdżowego ciasta z bakaliami. Inne miasta, zwłaszcza Norymberga, także szczycą się bardzo dawnymi jarmarkami. Na jarmarkach sprzedaje się grzane wino, pieczone migdały, pierniki, drewniane zabawki i ozdoby, a w drewnianych budkach można zjeść kiełbaskę z bułką.

Nikolaus, 6 grudnia

Wieczorem 5 grudnia niemieckie dzieci czyszczą buty i stawiają je przed drzwiami. Rano znajdują w nich słodycze, mandarynki i orzechy od świętego Mikołaja, czyli Nikolausa. W niektórych regionach Mikołajowi towarzyszy groźny pomocnik – Knecht Ruprecht albo Krampus – który straszy niegrzeczne dzieci rózgą. Nikolaus to zupełnie inna postać niż Weihnachtsmann przynoszący prezenty w Wigilię, a Niemcy nie lubią, gdy się ich myli. Polskie mikołajki opisujemy w tekście mikołajki.

Kto przynosi prezenty w Wigilię

To zależy od regionu. Na południu i zachodzie Niemiec, zwłaszcza w Bawarii i Badenii-Wirtembergii, prezenty przynosi Christkind – Dzieciątko przedstawiane zwykle jako jasnowłose dziecko w białej sukience ze skrzydłami. Tradycja przypisuje upowszechnienie tej postaci Marcinowi Lutrowi, który chciał przesunąć uwagę z kultu świętych na Jezusa. Na północy i wschodzie częściej przychodzi Weihnachtsmann, przypominający znanego z reklam Mikołaja. Podobny podział mamy w Polsce: Gwiazdor, Aniołek i Dzieciątko, o których piszemy w tekście kto przynosi prezenty.

Wigilia, czyli Heiligabend

W Niemczech, podobnie jak w Polsce, najważniejszy jest wieczór 24 grudnia. Rano sklepy są jeszcze otwarte, a po południu wiele rodzin idzie na nabożeństwo. Wieczorem, często po dzwonku, dzieci wchodzą do pokoju z choinką, gdzie czekają prezenty – ten moment nazywa się Bescherung. Kolacja wigilijna jest zaskakująco skromna: w wielu domach podaje się sałatkę ziemniaczaną z kiełbaskami, a nie dwanaście potraw. Nie ma opłatka ani pustego talerza, za to choinka pojawia się w domu zwykle dopiero kilka dni przed świętami.

Pierwszy i drugi dzień świąt

25 i 26 grudnia to dni rodzinnego obiadu. Tradycyjnie podaje się pieczoną gęś albo kaczkę z kluskami i czerwoną kapustą, a w niektórych regionach – karpia. Po obiedzie przychodzi czas na stollen, czyli ciężką, maślaną struclę z bakaliami i marcepanem, posypaną grubo cukrem pudrem.

Polskie i niemieckie święta w skrócie

Polska Niemcy
najważniejszy wieczór Wigilia, 24 grudnia Heiligabend, 24 grudnia
kolacja bezmięsna, kilka lub dwanaście potraw skromna, często sałatka ziemniaczana z kiełbaskami
opłatek tak nie
prezenty Mikołaj, Gwiazdor, Aniołek, Dzieciątko Christkind lub Weihnachtsmann
6 grudnia mikołajki Nikolaustag, słodycze w butach
świąteczny obiad 25 grudnia, często mięsny gęś lub kaczka, czerwona kapusta

Zwyczaje z innych krajów porównasz w tekstach o świętach w Wielkiej Brytanii i w Skandynawii.

Niemieckie święta pokazują, jak blisko jesteśmy z sąsiadami: choinka, wieniec i kolędy łączą oba kraje, a różnią nas głównie potrawy na stole i to, kto puka do drzwi z workiem prezentów.