Umowa o pracę a zlecenie i dzieło – różnice, składki i netto

Umowa o pracę, zlecenie czy dzieło? Urlop, zasiłki, ochrona w ciąży, składki ZUS i ile na rękę z 5000 zł brutto na każdej umowie – porównanie w tabelach.

Umowa o pracę, umowa zlecenia i umowa o dzieło różnią się nie tylko kwotą na rękę. Na etacie masz płatny urlop, zasiłki, okres wypowiedzenia i ochronę w ciąży. Na zleceniu część tych praw zależy od tego, czy płacisz składkę chorobową, a umowa o dzieło nie daje ich prawie wcale. Sprawdź, co zyskujesz i co tracisz na każdej z nich.

Najważniejsze różnice

Umowa o pracę Umowa zlecenia Umowa o dzieło
Płatny urlop 20 lub 26 dni tylko jeśli zapisano w umowie nie
Minimalne wynagrodzenie płaca minimalna miesięcznie minimalna stawka godzinowa brak
Zasiłek chorobowy i macierzyński tak tylko z dobrowolną składką chorobową nie
Ochrona w ciąży i na urlopie tak nie nie
Okres wypowiedzenia od 2 tygodni do 3 miesięcy zwykle w każdej chwili brak
Składki ZUS obowiązkowe zwykle obowiązkowe (poza studentkami do 26 lat) brak (z obcą firmą)
Koszty uzyskania przychodu 250 zł miesięcznie 20% 20% albo 50%
Ulga dla młodych (PIT-0) tak tak nie
Wlicza się do stażu pracy tak tak, od 2026 r. (gdy płacono składki) nie

Ile na rękę z 5000 zł brutto

Umowa Na rękę
Umowa o pracę (PIT-2) 3738,19 zł
Zlecenie – pełne składki z chorobową 3512,19 zł
Zlecenie – bez składki chorobowej 3611,67 zł
Zlecenie – studentka do 26 lat 5000,00 zł
Umowa o dzieło (koszty 20%) 4520,00 zł

Wyliczenie: stawki 2026–2027, w obu latach takie same. Zlecenie i dzieło dają więcej na rękę, bo koszty uzyskania przychodu są procentowe (20%), a przy dziele nie ma składek. Ta różnica ma jednak cenę: niższą przyszłą emeryturę i brak zasiłków. Pracodawcę umowa o pracę kosztuje więcej, bo dopłaca swoje składki.

Umowa o pracę

To jedyna umowa z pełną ochroną z Kodeksu pracy: płatny urlop, wynagrodzenie chorobowe od pierwszego dnia (po 30 dniach ubezpieczenia), urlop macierzyński i rodzicielski, zakaz wypowiedzenia w ciąży, odprawy i nadgodziny. Umowa na czas określony przedłuża się do dnia porodu, jeśli skończyłaby się po trzecim miesiącu ciąży.

Umowa zlecenia

Zleceniodawca musi płacić co najmniej minimalną stawkę godzinową (31,40 zł w 2026 r., 32,30 zł w 2027 r.). Składki emerytalna i rentowa są obowiązkowe, chyba że masz etat z co najmniej płacą minimalną u innego pracodawcy albo jesteś uczennicą lub studentką do 26 lat. Składka chorobowa jest dobrowolna – warto ją płacić, jeśli planujesz dziecko, bo daje prawo do zasiłku macierzyńskiego (po 90 dniach ubezpieczenia przy zasiłku chorobowym, a przy macierzyńskim bez okresu czekania).

Umowa o dzieło

Umowa o dzieło dotyczy konkretnego rezultatu (tekst, projekt, zdjęcia). Z obcą firmą nie ma składek, więc nie daje prawa do zasiłków ani emerytury. Jeśli zawierasz ją z własnym pracodawcą, jest oskładkowana jak etat. Do 26. urodzin nie obejmuje jej ulga dla młodych.

Najczęstsze pytania

Mam zlecenie i jestem w ciąży – co mi przysługuje?

Jeśli płacisz składkę chorobową – zasiłek chorobowy (100% w ciąży) i zasiłek macierzyński. Jeśli nie – po porodzie kosiniakowe (1000 zł miesięcznie).

Czy pracodawca może zatrudnić mnie na zlecenie zamiast na etat?

Jeśli pracujesz w miejscu i czasie wyznaczonym przez szefa i pod jego kierownictwem, to jest stosunek pracy – bez względu na nazwę umowy. Możesz wystąpić do sądu pracy o ustalenie istnienia stosunku pracy albo poprosić o kontrolę Państwową Inspekcję Pracy.

Przelicz swoją kwotę: kalkulator wynagrodzeń 2026, kalkulator wynagrodzeń 2027.

Wyliczenia na tej stronie są orientacyjne – ostatecznie wynagrodzenie, zasiłek czy świadczenie liczy pracodawca, ZUS, urząd skarbowy albo gmina na podstawie Twoich dokumentów. Przepisy sprawdziłyśmy w listopadzie 2026 roku.