Umowa o pracę, zlecenie czy dzieło? Urlop, zasiłki, ochrona w ciąży, składki ZUS i ile na rękę z 5000 zł brutto na każdej umowie – porównanie w tabelach.
Umowa o pracę, umowa zlecenia i umowa o dzieło różnią się nie tylko kwotą na rękę. Na etacie masz płatny urlop, zasiłki, okres wypowiedzenia i ochronę w ciąży. Na zleceniu część tych praw zależy od tego, czy płacisz składkę chorobową, a umowa o dzieło nie daje ich prawie wcale. Sprawdź, co zyskujesz i co tracisz na każdej z nich.
Najważniejsze różnice
| Umowa o pracę | Umowa zlecenia | Umowa o dzieło | |
|---|---|---|---|
| Płatny urlop | 20 lub 26 dni | tylko jeśli zapisano w umowie | nie |
| Minimalne wynagrodzenie | płaca minimalna miesięcznie | minimalna stawka godzinowa | brak |
| Zasiłek chorobowy i macierzyński | tak | tylko z dobrowolną składką chorobową | nie |
| Ochrona w ciąży i na urlopie | tak | nie | nie |
| Okres wypowiedzenia | od 2 tygodni do 3 miesięcy | zwykle w każdej chwili | brak |
| Składki ZUS | obowiązkowe | zwykle obowiązkowe (poza studentkami do 26 lat) | brak (z obcą firmą) |
| Koszty uzyskania przychodu | 250 zł miesięcznie | 20% | 20% albo 50% |
| Ulga dla młodych (PIT-0) | tak | tak | nie |
| Wlicza się do stażu pracy | tak | tak, od 2026 r. (gdy płacono składki) | nie |
Ile na rękę z 5000 zł brutto
| Umowa | Na rękę |
|---|---|
| Umowa o pracę (PIT-2) | 3738,19 zł |
| Zlecenie – pełne składki z chorobową | 3512,19 zł |
| Zlecenie – bez składki chorobowej | 3611,67 zł |
| Zlecenie – studentka do 26 lat | 5000,00 zł |
| Umowa o dzieło (koszty 20%) | 4520,00 zł |
Wyliczenie: stawki 2026–2027, w obu latach takie same. Zlecenie i dzieło dają więcej na rękę, bo koszty uzyskania przychodu są procentowe (20%), a przy dziele nie ma składek. Ta różnica ma jednak cenę: niższą przyszłą emeryturę i brak zasiłków. Pracodawcę umowa o pracę kosztuje więcej, bo dopłaca swoje składki.
Umowa o pracę
To jedyna umowa z pełną ochroną z Kodeksu pracy: płatny urlop, wynagrodzenie chorobowe od pierwszego dnia (po 30 dniach ubezpieczenia), urlop macierzyński i rodzicielski, zakaz wypowiedzenia w ciąży, odprawy i nadgodziny. Umowa na czas określony przedłuża się do dnia porodu, jeśli skończyłaby się po trzecim miesiącu ciąży.
Umowa zlecenia
Zleceniodawca musi płacić co najmniej minimalną stawkę godzinową (31,40 zł w 2026 r., 32,30 zł w 2027 r.). Składki emerytalna i rentowa są obowiązkowe, chyba że masz etat z co najmniej płacą minimalną u innego pracodawcy albo jesteś uczennicą lub studentką do 26 lat. Składka chorobowa jest dobrowolna – warto ją płacić, jeśli planujesz dziecko, bo daje prawo do zasiłku macierzyńskiego (po 90 dniach ubezpieczenia przy zasiłku chorobowym, a przy macierzyńskim bez okresu czekania).
Umowa o dzieło
Umowa o dzieło dotyczy konkretnego rezultatu (tekst, projekt, zdjęcia). Z obcą firmą nie ma składek, więc nie daje prawa do zasiłków ani emerytury. Jeśli zawierasz ją z własnym pracodawcą, jest oskładkowana jak etat. Do 26. urodzin nie obejmuje jej ulga dla młodych.
Najczęstsze pytania
Mam zlecenie i jestem w ciąży – co mi przysługuje?
Jeśli płacisz składkę chorobową – zasiłek chorobowy (100% w ciąży) i zasiłek macierzyński. Jeśli nie – po porodzie kosiniakowe (1000 zł miesięcznie).
Czy pracodawca może zatrudnić mnie na zlecenie zamiast na etat?
Jeśli pracujesz w miejscu i czasie wyznaczonym przez szefa i pod jego kierownictwem, to jest stosunek pracy – bez względu na nazwę umowy. Możesz wystąpić do sądu pracy o ustalenie istnienia stosunku pracy albo poprosić o kontrolę Państwową Inspekcję Pracy.
Przelicz swoją kwotę: kalkulator wynagrodzeń 2026, kalkulator wynagrodzeń 2027.
Wyliczenia na tej stronie są orientacyjne – ostatecznie wynagrodzenie, zasiłek czy świadczenie liczy pracodawca, ZUS, urząd skarbowy albo gmina na podstawie Twoich dokumentów. Przepisy sprawdziłyśmy w listopadzie 2026 roku.
