Jak obchodzi się dzień świętego Andrzeja za granicą: święto narodowe w Szkocji, noc strzyg i czosnek w Rumunii oraz panieńskie wróżby w Niemczech i Austrii.
Święty Andrzej jest jednym z najbardziej międzynarodowych świętych. Czczą go katolicy, prawosławni i protestanci, patronuje kilku krajom, a jego dzień w każdym z nich wygląda zupełnie inaczej. Polskie andrzejki z woskiem i butami to tylko jedna z wersji. W innych miejscach 30 listopada oznacza święto narodowe, ucztę, noc pełną duchów albo spokojny dzień w kościele. Tak wygląda to w trzech krajach, które mają ze świętym Andrzejem szczególną więź, i w Grecji, gdzie według tradycji zginął.
Szkocja: święto narodowe i krzyż na fladze
Dla Szkotów święty Andrzej to patron całego kraju. Jego krzyż w kształcie litery X – biały na błękitnym tle – widnieje na fladze Szkocji i jest częścią flagi Wielkiej Brytanii. Według legendy w IX wieku, przed bitwą z najeźdźcami, król Óengus zobaczył na niebie biały krzyż ułożony z chmur, a po zwycięstwie uczynił świętego Andrzeja opiekunem swojego ludu. Już w słynnej deklaracji z Arbroath z 1320 roku szkoccy możni powoływali się na opiekę świętego Andrzeja.
Nazwę od świętego wzięło też miasto St Andrews na wschodnim wybrzeżu, gdzie według tradycji przywieziono jego relikwie. Dziś słynie z najstarszego uniwersytetu w Szkocji i z pól golfowych.
30 listopada to St Andrew’s Day, a od 2007 roku oficjalnie dzień wolny w Szkocji, choć pracodawcy nie muszą dawać go pracownikom. Świętuje się go z rozmachem: przy dźwiękach dud, na potańcówkach z tradycyjnymi tańcami w kręgu i w parach, przy stole z haggisem, zupą rybną i owsianymi ciasteczkami. Dzień świętego Andrzeja otwiera w Szkocji zimowy sezon świąt, który trwa przez sylwestra aż do styczniowej nocy ku czci poety Roberta Burnsa.
Rumunia: noc strzyg i czosnek na oknach
W Rumunii święty Andrzej nazywany jest apostołem Rumunów, bo według tradycji głosił Ewangelię na ziemiach dzisiejszej Dobrudży, nad Morzem Czarnym. W 1997 roku Rumuński Kościół Prawosławny ogłosił go patronem kraju, a od 2012 roku 30 listopada jest tam dniem wolnym od pracy. Ponieważ dzień później, 1 grudnia, Rumuni obchodzą święto narodowe, wielu z nich ma wtedy długi weekend.
Noc z 29 na 30 listopada ma w rumuńskiej tradycji ludowej mroczniejszy charakter niż u nas. To noc strzyg, czyli niespokojnych duchów, które według wierzeń wychodzą wtedy z ukrycia. Dla ochrony smaruje się czosnkiem okna, drzwi i progi. Do dziś czosnek na parapecie w andrzejkową noc to element folkloru, o którym chętnie opowiada się dzieciom.
Są też wróżby znane z polskich andrzejek. Dziewczęta kładą pod poduszkę gałązkę bazylii, żeby przyśnił im się przyszły mąż. W doniczkach sieje się ziarna pszenicy: jeśli do Nowego Roku wyrosną gęste i zielone, cały rok będzie pomyślny.
Niemcy i Austria: panieńska noc wróżb
W krajach niemieckojęzycznych noc z 29 na 30 listopada nazywa się Andreasnacht, czyli nocą świętego Andrzeja. Podobnie jak w Polsce była to noc panieńskich wróżb o przyszłym mężu. Dziewczęta zwracały się do świętego Andrzeja z prośbą o dobrego kandydata, rzucały butem przez ramię i nasłuchiwały znaków, które miały im zdradzić imię wybranka.
Lanie roztopionego metalu do wody Niemcy znają dziś przede wszystkim z sylwestra – to popularna noworoczna zabawa, w której z zastygłej figurki wróży się, co przyniesie nowy rok. Przez lata używano do tego ołowiu, ale ze względu na jego szkodliwość zestawy z ołowiem zniknęły ze sklepów i zastąpiono je woskiem albo cyną. Polskie lanie wosku przez klucz jest więc bliskim krewnym niemieckiej tradycji.
Grecja: relikwie w Patras
Krótko trzeba jeszcze wspomnieć o Grecji, bo to tam, w mieście Patras, według tradycji zginął święty Andrzej. W Patras stoi ogromna cerkiew pod jego wezwaniem, a w 1964 roku wróciła tam z Rzymu relikwia głowy świętego. 30 listopada to dla miasta najważniejsze święto roku, obchodzone procesjami i nabożeństwami.
Co możesz wziąć z innych krajów na swoje andrzejki
- szkocką kratę na obrus albo szalik w ramach dress code’u,
- ząbek czosnku na parapecie – dla żartu i na pamiątkę rumuńskich strzyg,
- doniczkę z pszenicą, która do sylwestra pokaże, jaki będzie nowy rok,
- gałązkę bazylii pod poduszką zamiast karteczek z imionami.
Polskie wróżby opisujemy w przeglądzie wróżb andrzejkowych, a o tym, kim był święty Andrzej i skąd wziął się zwyczaj, przeczytasz w historii andrzejek i katarzynek. O podobnym francuskim zwyczaju z kapeluszami piszemy w tekście o katarzynkach.
