Piernik staropolski dojrzewający: ciasto z miodem i przyprawami leżakuje kilka tygodni, potem przekładasz je powidłami. Kiedy je nastawić i jak przechowywać.
Piernik staropolski to ciasto z czasów, gdy miód był głównym słodzikiem, a korzenne przyprawy przywożone z daleka kosztowały fortunę. Ciasto miodowe nastawiano na długo przed świętami i trzymano w chłodnej piwnicy w drewnianej dzieży albo kamionkowym garnku. Krąży opowieść, że w szlacheckich domach zarabiano ciasto w dniu narodzin córki, a piekło je się na jej wesele. To pewnie przesada, ale dobrze oddaje sens: piernik lubi czas.
Podczas dojrzewania w cieście zachodzi powolna fermentacja. Miód i mąka łączą się, przyprawy oddają aromat, a gluten się rozluźnia. Upieczony piernik jest na początku twardy, ale po tygodniu w chłodzie, przełożony powidłami śliwkowymi, mięknie i staje się wilgotny. Ciasto nastaw na przełomie listopada i grudnia, a na Wigilię będziesz mieć piernik, jakiego nie da się kupić.
| Na ile osób | Czas | Trudność |
|---|---|---|
| 1 piernik w 3 blatach (ok. 30 kawałków) | 1 h 30 min pracy + 3–6 tygodni dojrzewania i tydzień po upieczeniu | średnia |
Składniki
Ciasto
- 500 g płynnego miodu (wielokwiatowego albo gryczanego)
- 250 g cukru
- 250 g masła (tradycyjnie smalcu)
- 700 g mąki pszennej typ 500
- 300 g mąki żytniej typ 720
- 3 jajka
- 2 łyżeczki sody oczyszczonej
- 50 ml mleka
- 40 g przyprawy do piernika
- szczypta soli
Przełożenie i polewa
- 400 g powideł śliwkowych
- 150 g gorzkiej czekolady
- 50 g masła
Przygotowanie
- W garnku podgrzewaj miód, cukier i masło, mieszając, aż wszystko się rozpuści. Nie doprowadzaj do wrzenia. Ostudź do temperatury letniej.
- Do dużej miski przesiej obie mąki, dodaj przyprawę do piernika i sól.
- Wlej do mąki przestudzony miód z masłem, dodaj jajka i sodę rozpuszczoną w mleku.
- Wyrabiaj ciasto łyżką, a potem rękami, aż wszystkie składniki się połączą. Będzie gęste i lepkie, tak ma być.
- Przełóż ciasto do kamionkowego garnka albo szklanej miski, przykryj lnianą ściereczką i folią i wstaw w chłodne miejsce o temperaturze 4–10°C (lodówka, chłodna spiżarnia, nieogrzewana piwnica) na 3–6 tygodni.
- Dzień przed pieczeniem wyjmij ciasto do temperatury pokojowej. Będzie twarde, więc zagnieć je krótko, podziel na trzy równe części i każdą rozwałkuj na wielkość blachy (25 × 35 cm).
- Piecz każdy blat osobno na papierze do pieczenia w 180°C przez 15–18 minut. Blaty urosną i będą lekko sprężyste. Ostudź.
- Przełóż blaty powidłami, przykryj deską z lekkim obciążeniem, owiń folią i odstaw w chłodne miejsce na 5–7 dni, żeby zmiękły.
- Na koniec roztop czekoladę z masłem, polej wierzch piernika i pokrój go w kostkę albo romby.
Domowa przyprawa do piernika
Wymieszaj 4 łyżki cynamonu, łyżkę mielonych goździków, łyżkę imbiru, łyżeczkę gałki muszkatołowej, łyżeczkę kardamonu, pół łyżeczki pieprzu i pół łyżeczki mielonego anyżu. Wyjdzie około 50 g. Przechowywana w słoiku zachowa aromat do następnych świąt.
Wcześniej i jak przechowywać
Cały ten przepis jest o robieniu wcześniej. Ciasto surowe może leżakować nawet dwa miesiące, a upieczony i przełożony piernik zawinięty w folię wytrzyma w chłodzie 3–4 tygodnie. Upieczone blaty bez powideł możesz zamrozić: rozmrożone przełóż powidłami i odstaw na kilka dni do zmięknięcia, jak w przepisie.
Warianty
- Z bakaliami w cieście: przed pieczeniem wgnieć w ciasto 100 g posiekanych orzechów i 50 g skórki pomarańczowej.
- Z konfiturą z czarnej porzeczki: kwaskowe przełożenie zamiast słodkich powideł.
- W lukrze: zamiast czekolady polej piernik białym lukrem i udekoruj migdałami.
- Szybciej: jeśli przegapiłaś termin, nastaw ciasto chociaż tydzień przed pieczeniem albo upiecz szybki piernik.
Pokrewne przepisy
Z tego samego rodzaju ciasta możesz wycinać pierniczki do dekorowania. Bez glutenu upieczesz piernik bezglutenowy. Kiedy co nastawiać przed świętami, sprawdzisz w planie co przygotować wcześniej.
