Brunatna plama z jodyny albo płynu z jodopowidonem: dlaczego odbarwia ją witamina C, jak przygotować roztwór i co zrobić z granatowym śladem na krochmalu.
Jodyna to roztwór jodu w alkoholu, a płyny do odkażania ran z jodopowidonem zawierają jod związany z polimerem. W obu przypadkach plamę barwi sam jod – stąd kolor brunatny, rudy albo żółty. Jod ma przy tym przydatną cechę: łatwo zamienia się w bezbarwny jodek, gdy spotka substancję, która oddaje mu elektrony. Taką substancją jest witamina C, czyli kwas askorbinowy. Dlatego plama z jodyny potrafi zniknąć na twoich oczach w ciągu kilku minut.
Świeża plama ma bardzo dobre rokowania. Gorzej wygląda, gdy jod spotkał krochmal na obrusie czy kołnierzyku – kolor zmienia się wtedy w granatowy, prawie czarny. Na to również działa witamina C.
Od razu: pierwsze 5 minut
- Zakręć buteleczkę i odstaw ją, potem odciśnij nadmiar płynu papierowym ręcznikiem.
- Przepłucz plamę zimną wodą od spodu. Gorąca woda i suszarka utrwalają brązowy ślad.
- Rozpuść tabletkę witaminy C bez dodatków smakowych i barwników albo pół łyżeczki czystego kwasu askorbinowego w kilku łyżkach letniej wody.
- Nanieś roztwór na plamę wacikiem lub łyżeczką i odczekaj kilka minut – brąz powinien blednąć, aż zniknie.
- Spłucz zimną wodą i wypierz rzecz jak zwykle, z kroplą płynu do naczyń wtartą w miejsce plamy.
Jak usunąć plamę z jodyny z różnych materiałów
| Materiał | Co zrobić |
|---|---|
| Bawełna biała | Zimna woda, roztwór witaminy C, pranie. Resztki koloru znikną po drugim nałożeniu roztworu; wybielacz nie jest potrzebny. |
| Bawełna kolorowa | Witamina C jest łagodna dla większości barwników, ale sprawdź ją na wewnętrznym szwie. Potem spłucz i wypierz. |
| Jeans | Plama na kolanie po opatrywaniu otarcia: roztwór witaminy C, kilka minut, spłukanie, pranie na lewej stronie. |
| Wełna i jedwab | Roztwór witaminy C jest słabo kwaśny i zwykle bezpieczny, ale na jedwabiu i jasnej wełnie najpierw próba. Dociskaj, nie trzyj, a dużą plamę oddaj do pralni. |
| Syntetyki | Jod barwi poliester i poliamid płycej niż bawełnę: witamina C działa szybko, potem pranie w 30–40°C. |
| Obrus krochmalony | Granatowa plama to jod związany ze skrobią. Witamina C odbarwi ją tak samo, potem obrus trzeba wyprać i wykrochmalić od nowa. |
| Tapicerka i dywan | Rozbita buteleczka na dywanie: odsącz, zwilż roztworem witaminy C, a po kilku minutach zbieraj czystą wilgotną ściereczką i suchym ręcznikiem. |
| Materac | Mało płynu: roztwór witaminy C na ściereczce, dociskanie, czysta woda na koniec i suszenie przy otwartym oknie. |
| Skóra | Jod szybko wnika w jasną skórę. Zbierz go, przetrzyj wilgotną ściereczką i skonsultuj się z zakładem renowacji skóry; nie mocz jej roztworem. |
Stara, zaschnięta plama z jodyny
Zaschnięta plama nadal zawiera jod, więc reaguje z witaminą C podobnie jak świeża – roztwór musi tylko dłużej poleżeć. Zwilż plamę zimną wodą, nałóż roztwór, przykryj folią spożywczą, żeby nie wysechł, i zostaw na kwadrans. Jeśli po praniu widać żółtawy cień, powtórz. Ślad, który przeszedł przez suszarkę, zwykle też blednie, choć bywa potrzebne kilka rund.
Domowe środki i rodzaje odplamiaczy
- Witamina C (kwas askorbinowy) – główny środek: tabletka bez dodatków albo proszek z apteki.
- Musująca tabletka z witaminą C – awaryjnie; często ma barwnik i aromat, więc przed użyciem sprawdź ją na szwie i potem dokładnie spłucz.
- Płyn do naczyń – po odbarwieniu, żeby zmyć resztki alkoholu i polimeru z płynu odkażającego.
- Tiosiarczan sodu – klasyczny odbarwiacz jodu znany z fotografii i laboratoriów; w domu zwykle wystarcza witamina C.
- Zimna woda – do płukania przed nałożeniem roztworu i po nim.
Czego nie robić
- Nie sięgaj po wybielacz chlorowy – nie jest potrzebny, a odbarwi tkaninę wokół plamy.
- Nie zalewaj plamy gorącą wodą i nie prasuj jej.
- Nie przecieraj plamy spirytusem: rozpuszcza jod i rozprowadza go szerzej.
- Nie zostawiaj roztworu witaminy C do zaschnięcia na kolorowej tkaninie – spłucz go, gdy plama zblednie.
Bezpieczeństwo
Roztworu witaminy C nie łącz z wybielaczem chlorowym – w kwaśnym środowisku uwalnia się z niego chlor. Jodyna zawiera alkohol, więc rozbitą buteleczkę sprzątaj przy otwartym oknie, w rękawiczkach, uważając na odłamki szkła. Apteczkę ze środkami odkażającymi trzymaj poza zasięgiem dzieci. Roztwór sprawdź na podwinięciu nogawki lub zakładce szwu. Marynarkę z metką „tylko czyszczenie chemiczne” tylko odsącz i zanieś do pralni, mówiąc, że to jodyna i czy próbowałaś już witaminy C.
Zobacz też: plama z krwi, krochmalenie obrusów, kurkuma i curry.