Plama z kurkumy i curry: zbierz proszek na sucho, płyn do naczyń na tłuszcz, spirytus i słońce na barwnik. Czemu mydło barwi ją na czerwono i co wtedy zrobić.
Kurkuma barwi tak mocno, że od dawna farbuje się nią tkaniny, także jedwab i wełnę. Jej barwnik, kurkumina, prawie nie rozpuszcza się w wodzie, dobrze rozpuszcza się w tłuszczu i alkoholu i jest wrażliwy na światło. Sos curry to najtrudniejszy wariant: kurkuma rozpuszczona w oleju, maśle klarowanym albo mleku kokosowym wnika w tkaninę razem z tłuszczem, a papryka i chili dokładają czerwone barwniki, też tłuszczolubne.
Dwie właściwości kurkuminy decydują o metodzie. Zasady – mydło, soda, większość proszków do prania – zmieniają jej kolor na czerwony albo brązowy. Za to światło słoneczne ją rozkłada, więc słońce jest tu najlepszym sprzymierzeńcem.
Od razu: pierwsze 5 minut
- Rozsypany proszek strzep nad zlewem albo zbierz odkurzaczem ręcznym, zanim go zmoczysz – woda zamienia pył w żółtą farbę.
- Sos curry zeskrob łyżką, nie rozcierając go po tkaninie.
- Wetrzyj w suchą plamę płyn do naczyń, żeby rozpuścić tłuszcz, i odczekaj kilka minut.
- Spłucz zimną wodą od spodu.
- Jeśli możesz, wynieś mokrą rzecz na słońce – na balkon, parapet, do ogrodu – zanim zrobisz cokolwiek innego.
Jak usunąć plamę z kurkumy i curry z różnych materiałów
| Materiał | Co zrobić |
|---|---|
| Bawełna biała | Płyn do naczyń, spirytus wacikiem, a potem kilka godzin na słońcu w stanie mokrym. Resztkę namocz w odplamiaczu z aktywnym tlenem i wypierz. |
| Bawełna kolorowa | Najpierw płyn do naczyń, potem namaczanie w odplamiaczu przeznaczonym do kolorowych tkanin. Słońce tylko krótko i po próbie, bo kolorowa tkanina też może zblaknąć. |
| Jeans | Na jasnym jeansie wetrzyj płyn do naczyń szczoteczką, a potem susz spodnie plamą do słońca. Ciemny denim lepiej namoczyć z odplamiaczem do kolorów niż wystawiać na długie słońce. |
| Wełna i jedwab | Strzep proszek, przyłóż papier do tłustego sosu i oddaj rzecz do pralni. Te włókna przyjmują kurkuminę jak farbę, więc domowe próby często tylko utrwalają plamę. |
| Syntetyki | Tłuszcz z curry trzyma się poliestru. Płyn do naczyń zostaw na pół godziny, wypierz w 40°C i wysusz w słońcu. |
| Obrus | Zeskrob, spierz płynem i rozwieś obrus na słońcu. Dopiero gdy plama zblednie, wypierz go z odplamiaczem tlenowym. |
| Tapicerka i dywan | Proszek zbierz odkurzaczem, sos zeskrob. Przykładaj ściereczkę z płynem do naczyń, potem wacik ze spirytusem i suchy ręcznik. Zdejmowany pokrowiec wypierz i wysusz na słońcu. |
| Ręcznik i ścierka kuchenna | Najczęstsza ofiara kurkumy w kuchni. Namocz w aktywnym tlenie, wypierz w temperaturze z metki i susz na zewnątrz, w słońcu. |
| Skóra | Zetrzyj, przetrzyj ściereczką z kroplą płynu do naczyń i osusz. Jasna skóra wchłania kurkuminę szybko, więc nie zwlekaj, a większą plamę oddaj do renowacji. |
Słońce i czerwony kolor plamy
Kurkumina rozkłada się pod wpływem światła, najszybciej na mokrej tkaninie w pełnym słońcu. Na białej bawełnie i lnie żółty cień potrafi zniknąć w ciągu jednego słonecznego dnia; zimą, przy słabszym świetle, trwa to dłużej, ale też działa. Rozwieś rzecz plamą w stronę nieba i co jakiś czas ją zwilżaj.
Gdy plama po praniu w proszku albo po mydle zrobiła się czerwonobrązowa, nie przejmuj się – to nadal kurkumina, tylko w zasadowym otoczeniu. Płukanie w czystej wodzie i przetarcie rozcieńczonym octem przywraca żółć, a słońce i odplamiacz zrobią resztę.
Domowe środki i rodzaje odplamiaczy
- Płyn do naczyń – rozpuszcza olej, mleko kokosowe i masło klarowane z curry.
- Spirytus albo alkohol izopropylowy – rozpuszcza kurkuminę; przykładaj wacik, z papierem pod tkaniną.
- Słońce – rozkłada barwnik, i to bez żadnej chemii.
- Odplamiacz z aktywnym tlenem – do namaczania, gdy słońce już zrobiło swoje.
- Ocet spirytusowy 10% rozcieńczony wodą – gdy plama zrobiła się czerwona.
- Skrobia ziemniaczana – na świeży, tłusty sos curry na tapicerce, zanim sięgniesz po płyn.
Czego nie robić
- Nie zwilżaj rozsypanego proszku kurkumy.
- Nie trzyj plamy mydłem, sodą oczyszczoną ani kalcynowaną, bo zrobi się czerwona i trudniejsza.
- Nie susz rzeczy z żółtym śladem w suszarce bębnowej – ciepło utrwala barwnik, a słońca nic tu nie zastąpi.
- Nie sięgaj po wybielacz chlorowy na kolorowe tkaniny (łagodniejsze sposoby znajdziesz w poradniku wybielanie bez chloru).
Bezpieczeństwo
Spirytus jest łatwopalny – w kuchni używaj go z dala od palnika, na którym gotuje się curry, i przy otwartym oknie. Sody kalcynowanej nie stosuj, i to nie tylko dlatego, że czerwieni plamę: jest silnie zasadowa i podrażnia skórę. Ocet wypłucz, zanim użyjesz wody utlenionej, a z wybielaczem chlorowym nie łącz go nigdy. Kurkuma barwi też dłonie i paznokcie, więc przy spieraniu przydadzą się rękawiczki. Gdy na metce jest symbol czyszczenia chemicznego, niczego nie spieraj: osusz rzecz i powiedz w pralni, że to kurkuma albo curry z tłuszczem.
Zobacz też: plama z musztardy, pranie ścierek kuchennych, plama z sosu pomidorowego.