Dlaczego beza nie chce się ubić, a ptysie rosną bez proszku? Jedenaście pytań o chemię pieczenia i polskie wypieki: od sękacza po pańską skórkę.
Pieczenie bywa nazywane kuchenną chemią i jest w tym sporo prawdy. Soda potrzebuje kwasu, drożdże ciepła, ale nie gorąca, a jedna kropla żółtka potrafi zepsuć bezę. Kto rozumie, co dzieje się w misce i piekarniku, rzadziej wyjmuje z niego zakalec.
W jedenastu pytaniach sprawdzisz, ile wiesz o składnikach i procesach, które sprawiają, że ciasto rośnie, chrupie i się rumieni. Na koniec kilka pytań o polskie wypieki i słodycze, które pieczemy od pokoleń.
{
"id": "pieczenie",
"typ": "wiedza",
"pytania": [
{
"pytanie": "Czym różni się proszek do pieczenia od sody oczyszczonej?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "Proszek jest po prostu drobniej zmieloną sodą",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Proszek zawiera już kwaśny składnik, a soda potrzebuje kwaśnego dodatku w cieście",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "Soda działa tylko w cieście drożdżowym",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Proszek nadaje się wyłącznie do ciast bez jajek",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "Soda, czyli wodorowęglan sodu, wydziela dwutlenek węgla w reakcji z kwasem: maślanką, jogurtem, miodem albo kakao. Proszek do pieczenia to soda z gotowym kwaśnym dodatkiem i skrobią."
},
{
"pytanie": "Dlaczego mleko do zaczynu drożdżowego ma być letnie, a nie gorące?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "Bo gorące mleko zwarzy się i zrobi grudki w cieście",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Bo gorące mleko rozpuszcza cukier za szybko",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Bo w zbyt wysokiej temperaturze drożdże giną",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "Bo gorący zaczyn nabiera gorzkiego, drożdżowego zapachu",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "Drożdże to żywe grzyby. Najlepiej pracują w temperaturze ciała albo trochę niższej, a mniej więcej od 50–60 stopni giną i ciasto przestaje rosnąć."
},
{
"pytanie": "Po co ciasto na chleb pszenny wyrabia się długo i energicznie?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "Żeby rozwinęła się sieć glutenu, która zatrzyma gazy",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "Żeby mąka ogrzała się od rąk i lepiej wchłonęła wodę i sól",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Żeby pozbyć się z ciasta powietrza",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Żeby drożdże równo się rozpuściły",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "Białka mąki pszennej, połączone z wodą i rozciągane podczas wyrabiania, tworzą elastyczną siatkę glutenu. To ona łapie dwutlenek węgla z drożdży i chleb rośnie."
},
{
"pytanie": "Dlaczego kruche ciasto zagniata się szybko i z zimnym masłem?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "Bo ciepłe masło zmienia smak ciasta",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Bo zimne składniki lepiej się łączą z cukrem",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Bo inaczej proszek do pieczenia zadziała zbyt wcześnie",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Bo ciepło i długie wyrabianie robią z niego twarde ciasto",
"punkty": 1
}
],
"wyjasnienie": "Gdy masło się topi, a gluten rozwija od długiego zagniatania, ciasto traci kruchość i robi się zbite. Dlatego składniki mają być zimne, a ręce szybkie."
},
{
"pytanie": "Co najczęściej sprawia, że białka nie chcą się ubić na bezę?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "Szczypta soli dodana na samym początku ubijania",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Odrobina żółtka albo tłuszczu w misce",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "Białka wyjęte z lodówki",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Metalowa miska zamiast szklanej albo porcelanowej",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "Tłuszcz przeszkadza białkom w tworzeniu piany, dlatego miska i trzepaczki muszą być idealnie czyste i suche. Sól czy kilka kropel soku z cytryny pianę raczej wzmacniają."
},
{
"pytanie": "Dzięki czemu rosną ptysie i eklery z ciasta parzonego?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "Dzięki dużej ilości proszku do pieczenia dodanego na końcu, razem z jajkami",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Dzięki ubitej osobno pianie z białek",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Dzięki parze wodnej, która rozpycha ciasto w piekarniku",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "Dzięki drożdżom dodanym do zaparzonej mąki",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "Mąkę zaparza się we wrzącej wodzie z masłem, a potem dodaje jajka. W gorącym piekarniku woda zamienia się w parę i nadmuchuje ciasto od środka, dlatego w środku ptysia jest pusto."
},
{
"pytanie": "Skąd bierze się lekko kwaśny smak chleba na zakwasie?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "Z octu jabłkowego, który dodaje się do zakwasu przy dokarmianiu",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Z bakterii kwasu mlekowego, które żyją w zakwasie razem z dzikimi drożdżami",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "Z mąki żytniej, która sama w sobie jest kwaśna",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Z długiego pieczenia w niskiej temperaturze",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "Zakwas to mąka i woda, w których rozmnożyły się dzikie drożdże i bakterie. Drożdże spulchniają chleb, a bakterie wytwarzają kwasy, które dają charakterystyczny smak i dłuższą świeżość."
},
{
"pytanie": "Za złocistą, pachnącą skórkę chleba odpowiada przede wszystkim:",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "Odparowanie wody z mąki",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Przypiekanie się glutenu na powierzchni bochenka",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Topnienie skrobi",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Reakcja Maillarda między cukrami a białkami",
"punkty": 1
}
],
"wyjasnienie": "W wysokiej temperaturze cukry reagują z aminokwasami i powstają setki związków o brązowym kolorze i zapachu pieczenia. Ta sama reakcja rumieni stek i palone ziarna kawy."
},
{
"pytanie": "Ile świeżych drożdży zastępuje typowa saszetka drożdży suszonych, czyli około 7 g?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "Około 7 g, tyle samo",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Około 25 g, czyli pół kostki",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "Około 50 g, czyli całą kostkę",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Około 100 g, czyli dwie kostki",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "Drożdże suszone mają mało wody, więc są mocniej skoncentrowane. Producenci podają, że saszetka odpowiada mniej więcej połowie 50-gramowej kostki świeżych drożdży."
},
{
"pytanie": "Jak piecze się sękacz?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "W specjalnej formie z kominem, długo i w niskiej temperaturze",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Warstwami, polewając ciastem wałek obracany nad ogniem",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "Na blasze, a potem zwija się go ciasno jak roladę i kroi w plastry",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "W kąpieli wodnej, jak sernik",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "Ciasto leje się na obracający się rożen, a każda kolejna warstwa ścina się nad żarem. Spływające krople zastygają w charakterystyczne sęki, od których wypiek ma nazwę."
},
{
"pytanie": "Kiedy w Warszawie tradycyjnie kupuje się pańską skórkę?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "W tłusty czwartek, zamiast pączków",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "W Wielką Sobotę, do koszyczka",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Na Wszystkich Świętych, przy cmentarzach",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "W Wigilię, jako deser po kolacji",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "Biało-różowe ciągnące się cukierki z ubitych białek, cukru i syropu sprzedaje się przed cmentarzami 1 listopada, najsłynniej przed Starymi Powązkami. Dla wielu warszawiaków smak pańskiej skórki to smak dzieciństwa i listopadowych spacerów."
}
],
"wyniki": [
{
"od": 0,
"do": 3,
"tytul": "Piekarnik to jeszcze zagadka",
"opis": "Pieczenie kojarzy ci się bardziej z przepisem niż z chemią i to zupełnie normalne. Spróbuj przy najbliższym cieście pamiętać o jednej zasadzie z quizu. Różnica bywa zaskakująca."
},
{
"od": 4,
"do": 6,
"tytul": "Domowa cukierniczka",
"opis": "Wiesz, jak upiec dobre ciasto, choć nie zawsze wiesz, dlaczego się udało. Taki wynik ma większość osób, które pieką od święta. Wiedza z wyjaśnień pomoże ci uratować niejeden wypiek."
},
{
"od": 7,
"do": 9,
"tytul": "Mistrzyni zaczynu i bezy",
"opis": "Rozumiesz, co dzieje się w misce i w piekarniku, więc zakalec zdarza ci się rzadko. Wiesz, kiedy ciasto potrzebuje ciepła, a kiedy chłodu. Brakuje tylko kilku szczegółów do kompletu."
},
{
"od": 10,
"do": 11,
"tytul": "Chemiczka przy stolnicy",
"opis": "Drożdże, gluten i reakcja Maillarda nie mają przed tobą tajemnic, a do tego znasz polskie wypieki. Możesz uczyć innych, dlaczego beza nie chce się ubić. Twoje ciasta pewnie znikają ze stołu pierwsze."
}
],
"rozklad_szacunkowy": [
12,
37,
38,
13
]
}
Zobacz też
- Miary kuchenne – ile gramów ma szklanka mąki
- Quiz o kuchni polskiej
- Delektuj się pączkami
