Kiedy wypada Wielkanoc 2027 i czym kraszanka różni się od pisanki? Dwanaście pytań o polskie tradycje wielkanocne, od palm z Lipnicy po krakowską Rękawkę.
Wielkanoc to najstarsze i najważniejsze święto chrześcijańskie, a w polskiej tradycji także wiosenne święto pełne barw. Malujemy jajka, święcimy koszyczki, oblewamy się wodą, a w niektórych miejscach wciąż można spotkać zwyczaje znane tylko w jednej wsi albo dzielnicy. Wiele z nich łączy elementy religijne z dużo starszymi obrzędami powitania wiosny.
W quizie jest dwanaście pytań: o pisanki i święconkę, o regionalne zwyczaje z Małopolski i o to, jak wyznacza się datę Wielkanocy. Wielkanoc 2027 wypada wyjątkowo wcześnie, więc jedno z pytań dotyczy właśnie jej.
{
"id": "wielkanoc",
"typ": "wiedza",
"pytania": [
{
"pytanie": "Czym kraszanka różni się od pisanki?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "Kraszanka jest gotowana, a pisanka wydmuszką",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Kraszanka ma jeden kolor, a pisanka wzór, najczęściej rysowany woskiem",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "Kraszanka jest z drewna, a pisanka z prawdziwego jajka",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Kraszankę maluje się farbkami, a pisankę barwi w cebuli",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "Kraszanki barwi się na jeden kolor, na przykład w łupinach cebuli. Na pisankach wzór rysuje się roztopionym woskiem, który po zanurzeniu w barwniku zostawia jasne linie."
},
{
"pytanie": "Co symbolizuje sól w wielkanocnym koszyczku?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "Bogactwo i dostatek w domu",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Łzy Matki Bożej",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Oczyszczenie i ochronę przed zepsuciem",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "Ciężką pracę w polu",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "Sól od wieków chroniła żywność przed zepsuciem, dlatego stała się znakiem oczyszczenia i trwałości. Jajko w koszyczku oznacza nowe życie, a chleb dostatek."
},
{
"pytanie": "Śmigus-dyngus to połączenie dwóch dawnych zwyczajów. Na czym polegał dyngus?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "Na smaganiu dziewcząt wierzbowymi witkami",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Na wykupywaniu się od oblewania datkiem, na przykład pisankami",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "Na topieniu słomianej kukły w rzece",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Na turlaniu jajek z górki",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "Śmigus to smaganie witkami i oblewanie wodą, a dyngus chodzenie po domach z życzeniami i zbieranie datków. Gospodynie wykupywały się od oblania jajkami albo smakołykami."
},
{
"pytanie": "Z czego słynie małopolska Lipnica Murowana?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "Z największej pisanki w Polsce",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Z procesji w strojach rzymskich legionistów",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Z jarmarku wielkanocnych baranków z cukru",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Z konkursu na najwyższą palmę wielkanocną",
"punkty": 1
}
],
"wyjasnienie": "Konkurs odbywa się w Niedzielę Palmową od 1958 roku. Najwyższe palmy mają ponad trzydzieści metrów, a rekordowa przekroczyła 37 metrów."
},
{
"pytanie": "Gdzie w Wielkanocny Poniedziałek odbywa się krakowski odpust Emaus?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "Na Zwierzyńcu, przy kościele Najświętszego Salwatora",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "Na Wawelu, przy katedrze",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Na Rynku Głównym, pod Sukiennicami",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "W Nowej Hucie, na placu Centralnym",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "Emaus nawiązuje do ewangelicznej drogi uczniów do Emaus. Krakowianie od stuleci idą tego dnia na Zwierzyniec, a wzdłuż ulic stoją kramy z zabawkami i słodyczami."
},
{
"pytanie": "Kiedy i gdzie w Krakowie obchodzi się Rękawkę?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "W Wielki Piątek, na Kopcu Kościuszki",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "W pierwszą niedzielę po Wielkanocy, nad Wisłą",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "We wtorek po Wielkanocy, przy Kopcu Krakusa",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "W Wielką Sobotę, na Kazimierzu",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "Rękawka to jedno z najstarszych krakowskich świąt, związane z legendarnym kopcem założyciela miasta. Dawniej z kopca rzucano biednym jedzenie i drobne monety."
},
{
"pytanie": "Kim jest siuda baba z Lednicy Górnej pod Wieliczką?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "Gospodynią, która święci pokarmy dla całej wsi",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Mężczyzną przebranym za umorusaną sadzą kobietę",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "Słomianą kukłą paloną w Wielki Czwartek",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Najstarszą kobietą we wsi, która pierwsza łamie się jajkiem",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "W Wielkanocny Poniedziałek siuda baba z orszakiem chodzi po wsi i smaruje ludzi sadzą. Według legendy to dawna kapłanka, która raz w roku szukała następczyni."
},
{
"pytanie": "Jak wyznacza się datę Wielkanocy?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "To zawsze ostatnia niedziela marca",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "To pierwsza niedziela po pierwszej wiosennej pełni Księżyca",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "To czterdziesty dzień po Środzie Popielcowej",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "To niedziela najbliższa równonocy wiosennej",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "Zasadę ustalono w starożytności: Wielkanoc przypada w pierwszą niedzielę po pierwszej pełni od 21 marca. Dlatego jej data zmienia się co roku."
},
{
"pytanie": "Jaki jest najpóźniejszy możliwy termin Wielkanocy w kalendarzu gregoriańskim?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "30 kwietnia",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "1 maja",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "25 kwietnia",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "15 kwietnia",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "Wielkanoc może wypaść najwcześniej 22 marca, a najpóźniej 25 kwietnia. Prawosławni liczą ją według kalendarza juliańskiego, więc ich święta często wypadają później."
},
{
"pytanie": "Kiedy wypada Wielkanoc w 2027 roku?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "4 kwietnia",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "18 kwietnia",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "11 kwietnia",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "28 marca",
"punkty": 1
}
],
"wyjasnienie": "W 2027 roku Wielkanoc przypada 28 marca, a lany poniedziałek 29 marca. Tłusty czwartek wypada wtedy już 4 lutego."
},
{
"pytanie": "Co symbolicznie „chowano” albo „wieszano” na koniec Wielkiego Postu?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "Żur i śledzia, którymi żywiono się przez post",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "Słomianą kukłę zimy",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Stare ubrania z całej zimy",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Ostatni bochen czerstwego chleba",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "Pogrzeb żuru i wieszanie śledzia to żartobliwe pożegnanie postnych potraw. Garnek z żurem rozbijano albo zakopywano, a śledzia wieszano na drzewie."
},
{
"pytanie": "Czym jest mazurek?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "Drożdżową babką z rodzynkami",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Sernikiem na kruchym spodzie",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Płaskim ciastem z bogato dekorowanym wierzchem",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "Ciastem z masą makową zwijanym w roladę",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "Mazurek piecze się zwykle na kruchym albo półkruchym spodzie, a wierzch dekoruje masą kajmakową, kremem, bakaliami i lukrem. Każda gospodyni ma swój wzór."
}
],
"wyniki": [
{
"od": 0,
"do": 3,
"tytul": "Wielkanoc przy rodzinnym stole",
"opis": "Wielkanoc to dla ciebie przede wszystkim rodzina i świąteczne śniadanie, a nie etnografia. To dobry wybór, ale kilka zwyczajów z quizu warto znać. Może w tym roku spróbujesz zrobić prawdziwe pisanki z woskiem?"
},
{
"od": 4,
"do": 7,
"tytul": "Znasz smak święconki",
"opis": "Najważniejsze zwyczaje masz w małym palcu, regionalne ciekawostki są dla ciebie nowością. Emaus, Rękawka i siuda baba to tradycje, które zna głównie Małopolska. Teraz już wiesz o nich więcej."
},
{
"od": 8,
"do": 10,
"tytul": "Wielkanocna strażniczka tradycji",
"opis": "Wiesz, czym różni się kraszanka od pisanki i jak wyznacza się datę świąt. Takie osoby w rodzinie zwykle dbają o koszyczek i palmę. Do kompletu brakuje niewiele."
},
{
"od": 11,
"do": 12,
"tytul": "Mistrzyni wiosennych obrzędów",
"opis": "Od Lipnicy Murowanej po pogrzeb żuru: znasz polską Wielkanoc na wylot. Możesz opowiadać o niej przy świątecznym stole przez całe śniadanie. Sprawdź się jeszcze w quizie o zwyczajach ludowych."
}
],
"rozklad_szacunkowy": [
8,
41,
39,
12
]
}
