Jedenaście pytań o polskie przysłowia pogodowe i kalendarzowe: Barbara, Gromniczna, zimni ogrodnicy, zimna Zośka i Łucja. Ile z nich pamiętasz?
Zanim pojawiły się prognozy w telewizji i aplikacje w telefonie, pogodę przewidywano z kalendarza. Dni świętych wyznaczały rytm prac w polu, a obserwacje kilku pokoleń zamykano w zgrabnych, rymowanych zdaniach. Wiele z nich powtarzamy do dziś, choć nie zawsze pamiętamy, kiedy wypada dzień danego patrona.
Quiz ma jedenaście pytań: trzeba dokończyć przysłowie, wskazać datę albo odgadnąć, co naprawdę znaczy. Przysłowia nie zastąpią prognozy, ale dobrze oddają to, jak dawniej czytano niebo i pory roku.
{
"id": "przyslowia-pogodowe",
"typ": "wiedza",
"pytania": [
{
"pytanie": "Dokończ przysłowie: „Barbara po lodzie…”",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "…Boże Narodzenie po wodzie",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "…Nowy Rok przy pogodzie",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "…a wiosna w ogrodzie",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "…Trzech Króli przy złej pogodzie",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "Dzień świętej Barbary wypada 4 grudnia. Przysłowie mówi, że mróz na początku grudnia często ustępuje w święta miejsca odwilży."
},
{
"pytanie": "Kim są zimni ogrodnicy?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "Trzema ostatnimi dniami marca",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Ogrodnikami z ludowej bajki, którzy przynieśli mróz",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Świętymi Pankracym, Serwacym i Bonifacym",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "Przymrozkami w pierwszym tygodniu kwietnia",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "Ich dni wypadają 12, 13 i 14 maja. W tym czasie często zdarzają się ostatnie przymrozki, dlatego dawniej z sadzeniem wrażliwych roślin czekano, aż ogrodnicy miną."
},
{
"pytanie": "Kiedy wypada dzień zimnej Zośki?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "1 maja",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "15 maja",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "21 marca",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "24 czerwca",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "Święta Zofia ma dzień 15 maja, zaraz po trzech zimnych ogrodnikach. Dopiero po nim, jak radzi tradycja, można spokojnie wysadzać do ogrodu pomidory i ogórki."
},
{
"pytanie": "Dokończ przysłowie: „Kwiecień plecień, bo przeplata…”",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "…deszcz ze słońcem do lata",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "…trochę zimy, trochę lata",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "…śnieg z kwiatami na rabatach",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "…wiatry z czterech stron świata",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "Kwiecień słynie ze zmiennej pogody: rano może sypać śnieg, a po południu świecić ciepłe słońce. Słowo „plecień” pochodzi od plecenia, czyli przeplatania."
},
{
"pytanie": "Co oznacza powiedzenie „W marcu jak w garncu”?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "Że w marcu jest zwykle ciepło jak przy piecu",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Że w marcu kończą się zimowe zapasy w spiżarni",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Że w marcu gotowało się najwięcej zup",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Że pogoda się miesza jak potrawa w garnku",
"punkty": 1
}
],
"wyjasnienie": "Garniec to dawny gliniany garnek. W marcu, jak w gotującej się zupie, wszystko się kotłuje: śnieg, deszcz, wiatr i pierwsze ciepłe dni."
},
{
"pytanie": "„Idzie luty, podkuj buty” – o co chodziło z podkuwaniem?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "O wzmocnienie podeszew, żeby nie ślizgać się na lodzie",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "O przygotowanie butów do tańców karnawałowych",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "O wymianę letnich butów na filcowe",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "O natłuszczenie skóry przed roztopami",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "Luty bywa najmroźniejszym miesiącem zimy, z oblodzonymi drogami. Dawniej podeszwy nabijano ćwiekami i podkówkami, a kowal podkuwał też konie na zimowe drogi."
},
{
"pytanie": "Przed czym, według dawnych wierzeń, chroniła gromnica poświęcona w święto Matki Boskiej Gromnicznej, 2 lutego?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "Przed suszą",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Przed nieurodzajem",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Przed piorunami i burzą",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "Przed powodzią",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "Nazwa świecy pochodzi od gromów. Zapaloną gromnicę stawiano w oknie podczas burzy, a według legend Matka Boża odpędzała nią także wilki od zagród."
},
{
"pytanie": "W którym miesiącu wypada dzień świętej Agnieszki, która według przysłowia wypuszcza skowronka z mieszka?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "W marcu",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "W kwietniu",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "W lutym",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "W styczniu",
"punkty": 1
}
],
"wyjasnienie": "Święta Agnieszka ma dzień 21 stycznia, w środku zimy, kiedy na skowronki zwykle jest za wcześnie. Przysłowie zapowiada pierwszy, bardzo daleki zwiastun wiosny."
},
{
"pytanie": "Dlaczego mówi się, że „święta Łucja dnia przyrzuca”, skoro 13 grudnia dni są jeszcze coraz krótsze?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "Bo w jej dzień zapalano ogniska, które rozjaśniały noc",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Bo przed reformą kalendarza jej dzień wypadał przy przesileniu zimowym",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "Bo imię Łucja oznacza po łacinie dzień",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Bo tego dnia kończyły się najkrótsze dni adwentu",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "Kalendarz juliański, używany przed reformą gregoriańską z 1582 roku, rozminął się ze Słońcem o około dziesięć dni. Dzień Łucji wypadał wtedy tuż po przesileniu, gdy dnia zaczynało przybywać."
},
{
"pytanie": "Dokończ przysłowie: „Na świętego Marcina…”",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "…pierwsza zimowa pierzyna",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "…najlepsza gęsina",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "…mróz w polu się zaczyna",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "…pierwsza sanna się zaczyna",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "Dzień świętego Marcina to 11 listopada. Gęsi tuczone przez całą jesień były wtedy najlepsze, a w Poznaniu tego dnia piecze się słynne rogale świętomarcińskie."
},
{
"pytanie": "Czym jest babie lato?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "Okresem ciepłych, pogodnych dni na początku jesieni",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "Ostatnim tygodniem wakacji",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Upałami w środku lipca",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Ciepłą odwilżą w grudniu",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "Tak nazywamy słoneczne dni na przełomie września i października. Nazwa kojarzy się też ze srebrnymi nitkami pajęczyn, na których młode pająki szybują wtedy z wiatrem."
}
],
"wyniki": [
{
"od": 0,
"do": 3,
"tytul": "Pogoda tylko z aplikacji",
"opis": "Przysłowia pogodowe nie są twoją mocną stroną, ale prognozę i tak sprawdzisz w telefonie. Warto jednak znać choć kilka z nich, bo wciąż pojawiają się w rozmowach. Zacznij od zimnych ogrodników, przydadzą się każdej ogrodniczce."
},
{
"od": 4,
"do": 6,
"tytul": "Kalendarz babci w pamięci",
"opis": "Najczęściej powtarzane przysłowia znasz, przy dniach świętych bywa trudniej. Daty Agnieszki i Łucji mylą się prawie wszystkim. Teraz już wiesz, skąd wzięły się te powiedzenia."
},
{
"od": 7,
"do": 9,
"tytul": "Ludowa synoptyczka",
"opis": "Wiesz, kiedy przychodzą zimni ogrodnicy i czym jest babie lato. Takich ludzi pyta się w maju, czy można już sadzić pomidory. Brakuje tylko kilku szczegółów do kompletu."
},
{
"od": 10,
"do": 11,
"tytul": "Żywy kalendarz rolniczy",
"opis": "Przysłowia kalendarzowe znasz lepiej niż niejeden meteorolog ludowej tradycji. Wiesz nawet, dlaczego Łucja dnia przyrzuca. To rzadka wiedza, bo zwykle kończy się na kwietniu plecieniu."
}
],
"rozklad_szacunkowy": [
12,
38,
38,
12
]
}
