Quiz z przysłów o pogodzie – od Barbary po zimną Zośkę

Jedenaście pytań o polskie przysłowia pogodowe i kalendarzowe: Barbara, Gromniczna, zimni ogrodnicy, zimna Zośka i Łucja. Ile z nich pamiętasz?

Zanim pojawiły się prognozy w telewizji i aplikacje w telefonie, pogodę przewidywano z kalendarza. Dni świętych wyznaczały rytm prac w polu, a obserwacje kilku pokoleń zamykano w zgrabnych, rymowanych zdaniach. Wiele z nich powtarzamy do dziś, choć nie zawsze pamiętamy, kiedy wypada dzień danego patrona.

Quiz ma jedenaście pytań: trzeba dokończyć przysłowie, wskazać datę albo odgadnąć, co naprawdę znaczy. Przysłowia nie zastąpią prognozy, ale dobrze oddają to, jak dawniej czytano niebo i pory roku.

{
 "id": "przyslowia-pogodowe",
 "typ": "wiedza",
 "pytania": [
  {
   "pytanie": "Dokończ przysłowie: „Barbara po lodzie…”",
   "odpowiedzi": [
    {
     "tekst": "…Boże Narodzenie po wodzie",
     "punkty": 1
    },
    {
     "tekst": "…Nowy Rok przy pogodzie",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "…a wiosna w ogrodzie",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "…Trzech Króli przy złej pogodzie",
     "punkty": 0
    }
   ],
   "wyjasnienie": "Dzień świętej Barbary wypada 4 grudnia. Przysłowie mówi, że mróz na początku grudnia często ustępuje w święta miejsca odwilży."
  },
  {
   "pytanie": "Kim są zimni ogrodnicy?",
   "odpowiedzi": [
    {
     "tekst": "Trzema ostatnimi dniami marca",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "Ogrodnikami z ludowej bajki, którzy przynieśli mróz",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "Świętymi Pankracym, Serwacym i Bonifacym",
     "punkty": 1
    },
    {
     "tekst": "Przymrozkami w pierwszym tygodniu kwietnia",
     "punkty": 0
    }
   ],
   "wyjasnienie": "Ich dni wypadają 12, 13 i 14 maja. W tym czasie często zdarzają się ostatnie przymrozki, dlatego dawniej z sadzeniem wrażliwych roślin czekano, aż ogrodnicy miną."
  },
  {
   "pytanie": "Kiedy wypada dzień zimnej Zośki?",
   "odpowiedzi": [
    {
     "tekst": "1 maja",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "15 maja",
     "punkty": 1
    },
    {
     "tekst": "21 marca",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "24 czerwca",
     "punkty": 0
    }
   ],
   "wyjasnienie": "Święta Zofia ma dzień 15 maja, zaraz po trzech zimnych ogrodnikach. Dopiero po nim, jak radzi tradycja, można spokojnie wysadzać do ogrodu pomidory i ogórki."
  },
  {
   "pytanie": "Dokończ przysłowie: „Kwiecień plecień, bo przeplata…”",
   "odpowiedzi": [
    {
     "tekst": "…deszcz ze słońcem do lata",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "…trochę zimy, trochę lata",
     "punkty": 1
    },
    {
     "tekst": "…śnieg z kwiatami na rabatach",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "…wiatry z czterech stron świata",
     "punkty": 0
    }
   ],
   "wyjasnienie": "Kwiecień słynie ze zmiennej pogody: rano może sypać śnieg, a po południu świecić ciepłe słońce. Słowo „plecień” pochodzi od plecenia, czyli przeplatania."
  },
  {
   "pytanie": "Co oznacza powiedzenie „W marcu jak w garncu”?",
   "odpowiedzi": [
    {
     "tekst": "Że w marcu jest zwykle ciepło jak przy piecu",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "Że w marcu kończą się zimowe zapasy w spiżarni",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "Że w marcu gotowało się najwięcej zup",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "Że pogoda się miesza jak potrawa w garnku",
     "punkty": 1
    }
   ],
   "wyjasnienie": "Garniec to dawny gliniany garnek. W marcu, jak w gotującej się zupie, wszystko się kotłuje: śnieg, deszcz, wiatr i pierwsze ciepłe dni."
  },
  {
   "pytanie": "„Idzie luty, podkuj buty” – o co chodziło z podkuwaniem?",
   "odpowiedzi": [
    {
     "tekst": "O wzmocnienie podeszew, żeby nie ślizgać się na lodzie",
     "punkty": 1
    },
    {
     "tekst": "O przygotowanie butów do tańców karnawałowych",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "O wymianę letnich butów na filcowe",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "O natłuszczenie skóry przed roztopami",
     "punkty": 0
    }
   ],
   "wyjasnienie": "Luty bywa najmroźniejszym miesiącem zimy, z oblodzonymi drogami. Dawniej podeszwy nabijano ćwiekami i podkówkami, a kowal podkuwał też konie na zimowe drogi."
  },
  {
   "pytanie": "Przed czym, według dawnych wierzeń, chroniła gromnica poświęcona w święto Matki Boskiej Gromnicznej, 2 lutego?",
   "odpowiedzi": [
    {
     "tekst": "Przed suszą",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "Przed nieurodzajem",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "Przed piorunami i burzą",
     "punkty": 1
    },
    {
     "tekst": "Przed powodzią",
     "punkty": 0
    }
   ],
   "wyjasnienie": "Nazwa świecy pochodzi od gromów. Zapaloną gromnicę stawiano w oknie podczas burzy, a według legend Matka Boża odpędzała nią także wilki od zagród."
  },
  {
   "pytanie": "W którym miesiącu wypada dzień świętej Agnieszki, która według przysłowia wypuszcza skowronka z mieszka?",
   "odpowiedzi": [
    {
     "tekst": "W marcu",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "W kwietniu",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "W lutym",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "W styczniu",
     "punkty": 1
    }
   ],
   "wyjasnienie": "Święta Agnieszka ma dzień 21 stycznia, w środku zimy, kiedy na skowronki zwykle jest za wcześnie. Przysłowie zapowiada pierwszy, bardzo daleki zwiastun wiosny."
  },
  {
   "pytanie": "Dlaczego mówi się, że „święta Łucja dnia przyrzuca”, skoro 13 grudnia dni są jeszcze coraz krótsze?",
   "odpowiedzi": [
    {
     "tekst": "Bo w jej dzień zapalano ogniska, które rozjaśniały noc",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "Bo przed reformą kalendarza jej dzień wypadał przy przesileniu zimowym",
     "punkty": 1
    },
    {
     "tekst": "Bo imię Łucja oznacza po łacinie dzień",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "Bo tego dnia kończyły się najkrótsze dni adwentu",
     "punkty": 0
    }
   ],
   "wyjasnienie": "Kalendarz juliański, używany przed reformą gregoriańską z 1582 roku, rozminął się ze Słońcem o około dziesięć dni. Dzień Łucji wypadał wtedy tuż po przesileniu, gdy dnia zaczynało przybywać."
  },
  {
   "pytanie": "Dokończ przysłowie: „Na świętego Marcina…”",
   "odpowiedzi": [
    {
     "tekst": "…pierwsza zimowa pierzyna",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "…najlepsza gęsina",
     "punkty": 1
    },
    {
     "tekst": "…mróz w polu się zaczyna",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "…pierwsza sanna się zaczyna",
     "punkty": 0
    }
   ],
   "wyjasnienie": "Dzień świętego Marcina to 11 listopada. Gęsi tuczone przez całą jesień były wtedy najlepsze, a w Poznaniu tego dnia piecze się słynne rogale świętomarcińskie."
  },
  {
   "pytanie": "Czym jest babie lato?",
   "odpowiedzi": [
    {
     "tekst": "Okresem ciepłych, pogodnych dni na początku jesieni",
     "punkty": 1
    },
    {
     "tekst": "Ostatnim tygodniem wakacji",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "Upałami w środku lipca",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "Ciepłą odwilżą w grudniu",
     "punkty": 0
    }
   ],
   "wyjasnienie": "Tak nazywamy słoneczne dni na przełomie września i października. Nazwa kojarzy się też ze srebrnymi nitkami pajęczyn, na których młode pająki szybują wtedy z wiatrem."
  }
 ],
 "wyniki": [
  {
   "od": 0,
   "do": 3,
   "tytul": "Pogoda tylko z aplikacji",
   "opis": "Przysłowia pogodowe nie są twoją mocną stroną, ale prognozę i tak sprawdzisz w telefonie. Warto jednak znać choć kilka z nich, bo wciąż pojawiają się w rozmowach. Zacznij od zimnych ogrodników, przydadzą się każdej ogrodniczce."
  },
  {
   "od": 4,
   "do": 6,
   "tytul": "Kalendarz babci w pamięci",
   "opis": "Najczęściej powtarzane przysłowia znasz, przy dniach świętych bywa trudniej. Daty Agnieszki i Łucji mylą się prawie wszystkim. Teraz już wiesz, skąd wzięły się te powiedzenia."
  },
  {
   "od": 7,
   "do": 9,
   "tytul": "Ludowa synoptyczka",
   "opis": "Wiesz, kiedy przychodzą zimni ogrodnicy i czym jest babie lato. Takich ludzi pyta się w maju, czy można już sadzić pomidory. Brakuje tylko kilku szczegółów do kompletu."
  },
  {
   "od": 10,
   "do": 11,
   "tytul": "Żywy kalendarz rolniczy",
   "opis": "Przysłowia kalendarzowe znasz lepiej niż niejeden meteorolog ludowej tradycji. Wiesz nawet, dlaczego Łucja dnia przyrzuca. To rzadka wiedza, bo zwykle kończy się na kwietniu plecieniu."
  }
 ],
 "rozklad_szacunkowy": [
  12,
  38,
  38,
  12
 ]
}

Zobacz też