Boże Narodzenie w Skandynawii i na Islandii: dzień świętej Łucji, szwedzki julbord, duński ryż z migdałem, fińska sauna i 13 islandzkich skrzatów.
Na północy Europy grudzień to miesiąc, w którym słońce w niektórych miejscach prawie nie wschodzi. Nic dziwnego, że skandynawskie święta są pełne światła: świece w oknach, korony z płonącymi świeczkami, lampiony w kształcie gwiazd. Choć Szwecja, Norwegia, Dania, Finlandia i Islandia mają wiele wspólnego, każdy kraj ma też własne, czasem zaskakujące zwyczaje.
Szwecja: dzień świętej Łucji
13 grudnia w Szwecji obchodzi się dzień świętej Łucji, Lucia. To jeden z najpiękniejszych zwyczajów północy. Rano dziewczynka albo młoda kobieta w białej sukni z czerwoną szarfą i wieńcem ze świecami na głowie prowadzi korowód śpiewających postaci w bieli. Korowody odwiedzają szkoły, przedszkola, kościoły, szpitale i domy opieki. Na ten dzień piecze się szafranowe bułeczki w kształcie litery S, a do nich pije się kawę albo grzane wino. Dla Szwedów Łucja to symboliczny początek świąt.
Szwecja: julbord
Wigilia w Szwecji to obfity bufet zwany julbord, czyli „świąteczny stół”. Są na nim śledzie w wielu marynatach, łosoś, pieczona szynka, klopsiki, małe kiełbaski, sałatka z buraków i zapiekanka ziemniaczana z szprotami. Jak widać, ryby łączą skandynawską i polską Wigilię, ale mięso też pojawia się już 24 grudnia. W grudniu firmy i grupy przyjaciół zbierają się na wspólne julbordy w restauracjach niemal w każdy weekend.
Dania: ryż z migdałem
W Danii po wigilijnej kolacji, na którą podaje się zwykle pieczoną kaczkę albo wieprzowinę, przychodzi czas na deser risalamande: zimny pudding ryżowy z bitą śmietaną i posiekanymi migdałami, polany gorącym sosem wiśniowym. W jednej z porcji ukryty jest cały migdał, a kto go znajdzie, dostaje dodatkowy prezent. Po kolacji Duńczycy tańczą wokół choinki, trzymając się za ręce i śpiewając kolędy.
Norwegia: owsianka dla skrzata
W Norwegii i Szwecji żyje tradycja skrzata domowego – w Norwegii nazywa się nisse, w Szwecji tomte. To mały, brodaty duszek w czerwonej czapce, który opiekuje się domem i zwierzętami, ale bywa złośliwy, jeśli się go nie szanuje. W Wigilię zostawia się dla niego miseczkę owsianki z masłem. Norwegia co roku od 1947 roku podarowuje też Londynowi wielką choinkę, która stoi na placu Trafalgar – w podziękowaniu za pomoc w czasie II wojny światowej.
Finlandia: sauna i spokój
W Finlandii w Wigilię w południe ogłasza się uroczyście świąteczny pokój – w Turku tradycja ta trwa od średniowiecza. Po południu wiele rodzin idzie do sauny, a potem na cmentarz, gdzie zapala się świece na grobach bliskich. Na kolację podaje się szynkę, zapiekanki z ziemniaków, marchwi i brukwi oraz sałatkę z buraków. Finowie twierdzą, że prawdziwy Mikołaj, Joulupukki, mieszka w Laponii.
Islandia: 13 skrzatów i książki w Wigilię
Na Islandii zamiast jednego Mikołaja jest trzynastu – to jólasveinar, figlarne skrzaty z gór. Od 12 grudnia każdej nocy przychodzi jeden z nich, a dzieci zostawiają w oknie but. Grzeczne znajdują w nim drobiazg, niegrzeczne – starego ziemniaka. Każdy skrzat ma swój psikus, jeden wyjada skyr, inny podkrada świece, jeszcze inny trzaska drzwiami. Ostatni wraca w góry 6 stycznia.
Najpiękniejszy islandzki zwyczaj to jólabókaflóð, czyli „świąteczna powódź książek”. W Wigilię każdy dostaje książkę i spędza resztę wieczoru na czytaniu, często z kubkiem gorącej czekolady. Pomysł na prezent w tym stylu znajdziesz w tekście prezenty-doświadczenia.
Skandynawia i Polska w skrócie
| Kraj | Najbardziej charakterystyczny zwyczaj |
|---|---|
| Szwecja | dzień świętej Łucji, 13 grudnia, i bufet julbord |
| Dania | risalamande z ukrytym migdałem, taniec wokół choinki |
| Norwegia | owsianka dla skrzata nisse, choinka dla Londynu |
| Finlandia | ogłoszenie świątecznego pokoju, sauna w Wigilię |
| Islandia | 13 skrzatów i książki pod choinką |
| Polska | opłatek, sianko, pusty talerz, Pasterka |
Skandynawowie przypominają, że święta to przede wszystkim światło w najciemniejszym czasie roku. Zwyczaje innych krajów porównasz w tekstach o świętach w Niemczech i w Wielkiej Brytanii, a polskie tradycje zebrałyśmy na stronie Wigilia krok po kroku.
