26 grudnia, dzień świętego Szczepana: kim był pierwszy męczennik, skąd obsypywanie owsem, wieczór szczodry, początek kolędowania i pomysły na drugi dzień świąt.
Drugi dzień świąt ma zupełnie inny charakter niż pierwszy. 25 grudnia to dzień skupienia i rodzinnego obiadu, w którym dawniej nie wypadało nawet chodzić w gości. 26 grudnia był odwrotnością: dniem odwiedzin, hałasu, zabaw i pierwszych kolędników. W kalendarzu kościelnym to wspomnienie świętego Szczepana, pierwszego męczennika chrześcijaństwa.
Kim był święty Szczepan
Szczepan był jednym z siedmiu diakonów wybranych przez apostołów w Jerozolimie do pomocy ubogim i wdowom. Dzieje Apostolskie opisują go jako człowieka pełnego wiary i mądrości, który odważnie głosił naukę o Jezusie. Oskarżony przed Sanhedrynem, został wyprowadzony za miasto i ukamienowany. Według tej samej relacji przed śmiercią modlił się za swoich oprawców. Dlatego Kościół uważa go za pierwszego męczennika i wspomina tuż po Bożym Narodzeniu.
Imię Szczepan pochodzi od greckiego słowa oznaczającego wieniec lub koronę. Imieniny Szczepana przypadają właśnie 26 grudnia – więcej o imieniu przeczytasz na stronie Szczepan – znaczenie imienia.
Obsypywanie owsem
Najbardziej znany zwyczaj tego dnia to obrzucanie się ziarnem. Wierni przynosili do kościoła owies, jęczmień, groch albo fasolę i po mszy obsypywali się nawzajem, a w niektórych parafiach – także księdza. Miało to przypominać kamienowanie świętego Szczepana. Etnografowie zwracają uwagę, że zwyczaj ma też dawny, agrarny sens: ziarno poświęcone w kościele dawało urodzaj, więc gospodarze zabierali je do domu i rozsypywali na polach, które słabo rodziły. Dziewczęta i chłopcy obsypywali się owsem z życzeniami, co bywało też sposobem okazywania sympatii.
W kilku regionach zwyczaj ten przetrwał do dziś. Księża często sami błogosławią owies i rozdają go wiernym, a dzieci mają z tego mnóstwo zabawy.
Wieczór szczodry i służba
Dawniej 26 grudnia był dniem, w którym parobkowie i służące kończyli roczną umowę u gospodarza i mogli szukać nowego miejsca pracy. Wieczór nazywano szczodrym: służba składała gospodarzom życzenia, a w zamian dostawała poczęstunek i podarunki. To był też dzień swobodniejszych zabaw – po skupieniu Wigilii i pierwszego dnia świąt ludzie odwiedzali się, śpiewali i tańczyli.
Początek kolędowania
Od dnia świętego Szczepana grupy kolędników wyruszały z gwiazdą, turoniem i Herodem od domu do domu. Chodziły zwykle do Trzech Króli, a w niektórych regionach aż do 2 lutego. Kogo można było spotkać w takiej grupie i jak przyjąć kolędników, opisujemy w tekście kolędowanie i kolędnicy.
Jak spędzić drugi dzień świąt
- Odwiedziny – to tradycyjnie dzień wizyt u dalszej rodziny i przyjaciół. Jeśli pierwszy dzień spędziłaś u teściów, drugi możesz oddać własnym rodzicom.
- Spacer – po dwóch dniach przy stole godzina na świeżym powietrzu przywraca energię. Weź ze sobą resztki chleba dla ptaków.
- Kolędowanie w rodzinie – zaśpiewajcie kilka kolęd przy choince, a dzieci niech obsypią dorosłych garścią owsa albo płatków owsianych.
- Domowe jasełka – kuzynostwo może przygotować przedstawienie dla dziadków; podpowiedzi znajdziesz w tekście jasełka.
- Kuchnia bez wysiłku – 26 grudnia to dobry dzień na dania z resztek. Pomysły zebrałyśmy na stronie co zrobić z resztkami po świętach.
W skrócie
| Co | Kiedy i jak |
|---|---|
| wspomnienie liturgiczne | 26 grudnia, święty Szczepan, pierwszy męczennik |
| dzień wolny | tak, drugi dzień Bożego Narodzenia jest w Polsce dniem ustawowo wolnym od pracy |
| zwyczaj | obsypywanie się owsem po mszy |
| dawniej | wieczór szczodry, zmiana pracy przez służbę, odwiedziny |
| od tego dnia | kolędowanie po domach |
Więcej o tej dacie znajdziesz w kalendarzu na 26 grudnia. Drugi dzień świąt to dobry moment, żeby z odświętnej powagi przejść do zwykłej radości – z gośćmi, spacerem i kolędą śpiewaną nieco głośniej niż w Wigilię.
