Łamańce z makiem – wigilijny przysmak z Podlasia i Kresów

Łamańce z makiem: chrupiące ciasteczka zalane słodkim mlekiem makowym z miodem. Przepis z Podlasia i Kresów, który przygotujesz kilka dni przed Wigilią.

Łamańce to wigilijna tradycja Podlasia i dawnych Kresów. Z prostego ciasta piecze się cienkie placki albo małe ciasteczka, które łamie się na kawałki, stąd nazwa. Przed kolacją zalewa się je mlekiem makowym, czyli utartym makiem rozprowadzonym z wodą i miodem. Łamańce nasiąkają i miękną, ale wciąż trochę chrupią, a całość smakuje jak słodka, makowa zupa z ciastkami.

Podobne danie znają kuchnie Podkarpacia i Ukrainy pod nazwą szulyki albo szuliki. Wszystkie wersje łączy mleko makowe, które dawniej przygotowywano w makutrze, ucierając mak z wodą tak długo, aż zrobił się biały płyn. Łamańce są tanie, postne i można je upiec nawet tydzień przed Wigilią, co w grudniowym zamieszaniu jest bezcenne.

Na ile osób Czas Trudność
8 osób 1 h 15 min łatwa

Składniki

Łamańce

  • 300 g mąki pszennej
  • 1 łyżeczka proszku do pieczenia
  • 2 łyżki cukru
  • szczypta soli
  • 4 łyżki oleju
  • ok. 120 ml ciepłej wody
  • 1 łyżka miodu

Mleko makowe

  • 200 g niebieskiego maku
  • 500 ml przegotowanej wody (albo mleka)
  • 4 łyżki miodu
  • 30 g rodzynek (opcjonalnie)

Przygotowanie

  1. Mąkę wymieszaj z proszkiem do pieczenia, cukrem i solą. Dodaj olej, miód i stopniowo ciepłą wodę. Zagnieć gładkie, elastyczne ciasto.
  2. Rozwałkuj je na grubość 3 mm, przełóż na blachę wyłożoną papierem i ponakłuwaj widelcem. Możesz też pokroić ciasto w romby lub kwadraty wielkości znaczka.
  3. Piecz w 180°C przez 12–15 minut, aż placek będzie złoty i suchy. Ostudź na kratce.
  4. Gdy placek wystygnie, połam go na kawałki wielkości kęsa.
  5. Mak sparz wrzątkiem i odstaw na godzinę, potem odsącz i zmiel trzy razy w maszynce z drobnym sitkiem.
  6. Zmielony mak przełóż do miski, wlewaj stopniowo wodę i ucieraj albo miksuj, aż powstanie białawe, gęste mleko.
  7. Dodaj miód i rodzynki, wymieszaj. Mleko makowe ma być słodkie i wyraźnie makowe.
  8. Godzinę przed podaniem zalej łamańce mlekiem makowym w głębokiej misie, żeby zdążyły nasiąknąć, albo podaj mleko osobno, w dzbanku.

Wcześniej i jak przechowywać

Upieczone łamańce przechowuj w puszce albo papierowej torbie. W suchym miejscu zachowają chrupkość przez tydzień, więc możesz upiec je w weekend przed świętami. Mleko makowe przygotuj dzień wcześniej i trzymaj w lodówce w słoiku. Przed użyciem wymieszaj, bo mak opada na dno. Zmielony mak możesz też zamrozić z wyprzedzeniem, a mleko zrobić w Wigilię w 10 minut. Zalanych łamańców nie przechowuj dłużej niż dobę, bo rozmiękną zupełnie.

Jak podać

W wielu domach łamańce stoją na stole w dużej misie, z której każdy nakłada sobie na talerzyk. Podawane w szklanych pucharkach wyglądają bardziej elegancko. Na wierzch możesz posypać posiekane orzechy albo kilka łyżek kutii.

Warianty

  • Szulyki: zamiast małych łamańców upiecz kilka dużych, cienkich placków na cieście drożdżowym. Po upieczeniu łam je na większe kawałki.
  • Na mleku krowim: mleko makowe na mleku zamiast wody jest delikatniejsze i bardziej kremowe.
  • Z orzechami: do mleka makowego dodaj garść zmielonych orzechów włoskich.
  • Wegańskie: przepis podstawowy na wodzie jest roślinny, jeśli miód zastąpisz syropem.

Pokrewne przepisy

Łamańce należą do tej samej rodziny co kutia i kluski z makiem. Śląską wersję makowego deseru znajdziesz w przepisie na makówki. Do łamańców pasuje kompot z suszu.