Nadwaga u dziecka – kryteria WHO, centyle BMI i jak pomóc

Nadwaga i otyłość u dziecka według WHO: progi BMI na siatkach dla 0–5 i 5–19 lat, przykładowe wartości i jak pomóc dziecku zmianą nawyków, bez diet i wstydu.

Uwaga pediatry na bilansie, za ciasne spodnie albo komentarz kogoś z rodziny – rozmowa o wadze dziecka często zaczyna się nagle i budzi sporo emocji. Warto wtedy oprzeć się na faktach. U dzieci nadwagę ocenia się inaczej niż u dorosłych: ten sam wynik BMI może być prawidłowy u nastolatki, a za wysoki u ośmiolatki.

Kryteria WHO

Dzieci i młodzież od 5 do 19 lat. BMI nanosi się na siatkę centylową dla wieku i płci:

  • nadwaga to BMI powyżej +1 SD, czyli mniej więcej powyżej 85. centyla;
  • otyłość to BMI powyżej +2 SD, czyli mniej więcej powyżej 98. centyla.

Dzieci do 5 lat. Ocenia się masę do długości lub wzrostu (albo BMI dla wieku), a WHO stosuje tu ostrożniejsze nazwy:

  • powyżej +1 SD – możliwe ryzyko nadwagi,
  • powyżej +2 SD – nadwaga,
  • powyżej +3 SD – otyłość.

Maluchy naturalnie zmieniają proporcje. Na medianach WHO BMI rośnie w pierwszym półroczu, potem przez kilka lat spada i zaczyna znów rosnąć mniej więcej po 5. urodzinach. Dlatego pulchne niemowlę nie musi być pulchnym przedszkolakiem, a progi dla każdego wieku są inne.

Przykładowe progi BMI według WHO dla starszych dzieci:

Wiek Dziewczynka: nadwaga powyżej Dziewczynka: otyłość powyżej Chłopiec: nadwaga powyżej Chłopiec: otyłość powyżej
6 lat 17,0 19,2 16,8 18,5
8 lat 17,7 20,6 17,4 19,7
10 lat 19,0 22,6 18,5 21,4
12 lat 20,8 25,0 19,9 23,6
14 lat 22,7 27,3 21,8 25,9
16 lat 24,1 28,9 23,5 27,9
18 lat 24,8 29,5 24,9 29,2

W Polsce część pediatrów korzysta z polskich siatek centylowych, w których granice wyznaczono inaczej. Zdarza się więc, że wynik dziecka wygląda nieco inaczej w gabinecie niż w kalkulatorze WHO. Ważne, by porównywać pomiary na tej samej siatce i patrzeć, jak zmieniają się w czasie.

Kalkulator działa w przeglądarce z włączonym JavaScriptem.

Zmiany dla całej rodziny zamiast diety dla dziecka

Rosnące dziecko rzadko potrzebuje odchudzania w dorosłym rozumieniu. U wielu dzieci lekarz proponuje raczej spowolnienie przybierania, podczas gdy dziecko rośnie na długość – wtedy BMI stopniowo samo się obniża. Ścisłe diety u dzieci ustala wyłącznie lekarz lub dietetyk. W domu najlepiej działają zmiany, które obejmują wszystkich:

  • te same posiłki dla całej rodziny, bez osobnego talerza „na diecie”;
  • woda do picia zamiast słodzonych napojów i soków;
  • warzywa i owoce w zasięgu ręki, a słodycze kupowane rzadziej, ale bez zakazów;
  • stałe pory jedzenia i wspólne posiłki bez telewizora i telefonu;
  • codzienny ruch, który sprawia radość: rower, basen, taniec, spacer z psem – najlepiej razem;
  • wystarczająco dużo snu i ograniczony czas przed ekranem.

Bez zawstydzania

Dzieci szybko wyczuwają, że ich ciało stało się „problemem”. Komentarze o wyglądzie, ważenie przy rodzeństwie czy przezwiska nie motywują, a częściej prowadzą do podjadania w ukryciu i niechęci do ruchu. Rozmawiaj o sile, zdrowiu i energii, a nie o kilogramach, i nie zestawiaj dziecka z kolegami. Jeśli samo zapyta o swoją wagę, odpowiedz spokojnie i daj znać, że jesteście w tym razem.

Rozmowa z pediatrą

Pediatra oceni BMI na tle wcześniejszych pomiarów, zapyta o jedzenie, sen i aktywność, a czasem zleci badania, na przykład poziomu cukru i cholesterolu we krwi. Może też skierować do dietetyka albo poradni, która zajmuje się leczeniem otyłości u dzieci. Zabierz zapisane pomiary z ostatnich lat – przebieg krzywej powie więcej niż pojedynczy wynik.

Zobacz także

Te informacje pomagają zrozumieć kryteria, ale nie zastąpią wizyty. Plan dla twojego dziecka najlepiej ułożyć razem z pediatrą.