Siatki OLAF a WHO – czym się różnią i skąd inne wyniki centyli

Siatki centylowe WHO i polskie siatki OLAF i OLA: skąd pochodzą dane, co opisują i dlaczego ten sam pomiar może dać wynik różniący się o kilka centyli.

W gabinecie pediatry, w książeczce zdrowia i w kalkulatorach można trafić na różne siatki centylowe. Najczęściej są to siatki Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) albo polskie siatki z badań OLAF i OLA. Wyglądają bardzo podobnie – te same krzywe, te same numery centyli – ale powstały na podstawie innych danych i odpowiadają na nieco inne pytania.

Standardy WHO 2006: od urodzenia do 5 lat

W latach 1997–2003 WHO przeprowadziła wieloośrodkowe badanie wzrastania (MGRS). Objęło ono około 8,5 tys. zdrowych dzieci z Brazylii, Ghany, Indii, Norwegii, Omanu i USA. Do badania wybierano rodziny, w których dziecko miało dobre warunki: było karmione piersią, miało dostęp do opieki zdrowotnej, a mama nie paliła papierosów.

Dlatego standardy WHO opisują, jak dzieci powinny rosnąć w dobrych warunkach, a nie jak przeciętnie rosną w danym kraju. Badanie pokazało też, że małe dzieci z różnych kontynentów, którym nic nie przeszkadza, rosną zaskakująco podobnie. Pełne tablice WHO udostępnia na stronie Child growth standards.

Referencje WHO 2007: od 5 do 19 lat

Dla starszych dzieci WHO nie prowadziła nowego badania. Siatki z 2007 roku powstały z ponownej analizy amerykańskich danych z 1977 roku, połączonych z danymi ze standardów dla małych dzieci – tak, żeby krzywe płynnie przechodziły jedna w drugą w okolicy 5. urodzin. To siatki referencyjne, czyli opis grupy, a nie wzorzec. Masę do wieku podają tylko do 10 lat, później masę ciała ocenia się przez BMI.

Polskie siatki OLAF i OLA

Siatki z badań OLAF i OLA opracowano w Instytucie „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”. Opisują, jak rosną współcześnie dzieci w Polsce, i odpowiadają na pytanie, jak twoje dziecko wypada na tle polskich rówieśników. Polscy pediatrzy często z nich korzystają, a w książeczce zdrowia możesz spotkać zarówno je, jak i siatki WHO.

Dlaczego wynik może się różnić

Ten sam pomiar naniesiony na różne siatki może dać wynik różniący się o kilka centyli. Przy granicach oznacza to, że dziecko raz znajdzie się tuż nad linią 85. lub 97. centyla, a raz tuż pod nią. Powody są proste:

  • inne grupy dzieci – międzynarodowa próba w bardzo dobrych warunkach, dane amerykańskie sprzed kilkudziesięciu lat albo współczesne dzieci z Polski;
  • inny cel – wzorzec, jak powinno być, albo opis, jak jest;
  • inne metody wygładzania krzywych i inne przedziały wieku;
  • inne progi nadwagi i otyłości przyjmowane w różnych systemach oceny.

Żadna z tych siatek nie jest błędna. Kłopot pojawia się wtedy, gdy kolejne pomiary nanosi się raz na jedną, raz na drugą. Różnica między siatkami wygląda wtedy jak spadek albo skok, którego w rzeczywistości nie było.

Z czego korzysta nasz kalkulator

Kalkulator i tabele w tym dziale liczą według WHO: standardów z 2006 roku i referencji z 2007 roku. Jeśli pediatra korzysta z siatek polskich, wynik w książeczce zdrowia może się trochę różnić od naszego – to normalne. Zapytaj lekarza, której siatki używa, i porównuj kolejne pomiary na tej samej.

Więcej o samym odczytywaniu wykresów przeczytasz w tekście jak czytać siatki centylowe. Dlaczego WHO oparła standardy na dzieciach karmionych piersią, wyjaśniamy w tekście karmienie piersią a siatki WHO. Przy ocenie proporcji przyda się strona o BMI dziecka, a dokładniejszą miarę odległości od mediany opisuje z-score. Spis wszystkich stron działu: siatki centylowe.

Tekst ma charakter ogólny. To, której siatki użyć i jak ocenić wynik, ustala pediatra prowadzący dziecko.