Kiedy szczupłe dziecko ma niedowagę? Jak WHO ocenia masę ciała do 5 lat i BMI u starszych dzieci, jakie bywają przyczyny i dlaczego dietę ustala pediatra.
Szczupłe dziecko na tle rówieśników albo uwaga babci, że „same kości” – i od razu pojawia się pytanie, czy wszystko jest w porządku. Niedowaga ma jednak konkretną definicję i nie da się jej ocenić na oko. Sprawdza się ją na siatkach centylowych, zawsze w odniesieniu do wieku, płci i wzrostu dziecka.
Jak ocenia się niedowagę u dzieci
Sama masa ciała mówi niewiele, bo wysokie dziecko z natury waży więcej niż niskie. Dlatego liczy się proporcja masy do wzrostu:
- do 5. urodzin pediatra patrzy na siatkę masy do długości ciała (u maluchów mierzonych na leżąco) albo masy do wzrostu, a także na BMI dla wieku;
- od 5 do 19 lat podstawą jest BMI odczytane na siatce centylowej dla wieku i płci, a nie na skali dla dorosłych.
Według kryteriów WHO o niedoborze masy ciała mówi się, gdy wynik leży poniżej −2 odchyleń standardowych (SD) od mediany, czyli mniej więcej poniżej 2. centyla. Wynik poniżej −3 SD WHO nazywa znacznym niedoborem. Granica −2 SD leży nieco niżej niż 3. centyl, czyli dolna linia na wielu siatkach – dziecko tuż pod tą linią nie musi więc jeszcze spełniać kryterium niedowagi.
Przykładowe granice BMI odpowiadające −2 SD według WHO:
| Wiek | Dziewczynka: BMI poniżej | Chłopiec: BMI poniżej |
|---|---|---|
| 5 lat | 12,7 | 12,9 |
| 7 lat | 12,7 | 13,1 |
| 9 lat | 13,1 | 13,5 |
| 11 lat | 13,9 | 14,1 |
| 13 lat | 14,9 | 14,9 |
| 15 lat | 15,9 | 16,0 |
| 17 lat | 16,4 | 16,9 |
Progi zmieniają się z miesiąca na miesiąc, więc dla dokładnego wieku lepiej skorzystać z kalkulatora.
Kalkulator działa w przeglądarce z włączonym JavaScriptem.
Szczupła budowa to jeszcze nie niedowaga
Wiele dzieci jest po prostu drobnych: mają szczupłych rodziców, delikatną budowę kości i mnóstwo energii. Taka sylwetka zwykle widoczna jest od dawna, a dziecko trzyma się swojego toru na siatce – rośnie na długość, ma siłę do zabawy, dobrze śpi i chętnie się uczy. Więcej od samego miejsca na siatce mówi kierunek zmian. Jeśli przez kilka kolejnych pomiarów krzywa masy schodzi w dół przez linie centylowe, a wzrost dalej idzie swoim torem, warto pokazać te wyniki lekarzowi.
Możliwe przyczyny
Przyczyn bywa wiele i zwykle szuka się ich razem z pediatrą. Najczęściej chodzi o:
- zbyt mało jedzenia w stosunku do potrzeb, na przykład u bardzo ruchliwego dziecka albo przy wybiórczym jedzeniu;
- przebyte infekcje, po których apetyt wraca stopniowo;
- choroby przewlekłe, które utrudniają wchłanianie lub zwiększają zapotrzebowanie, takie jak celiakia czy nadczynność tarczycy;
- stres, zmiany w rodzinie albo kłopoty w szkole;
- u nastolatków także zaburzenia odżywiania, o które warto pytać delikatnie i bez oceniania.
Jak może pomóc pediatra
Lekarz zmierzy i zważy dziecko, naniesie wyniki na siatkę i porówna je z wcześniejszymi wpisami w książeczce zdrowia. Zapyta o jedzenie, wypróżnienia, sen, samopoczucie i o to, jakiego wzrostu są rodzice. Czasem zleci proste badania krwi lub moczu albo skieruje do dietetyka. Przydaje się zapis tego, co dziecko zjadło w ciągu kilku zwyczajnych dni.
Bez diet „na przytycie” na własną rękę
Kuszące bywa dosładzanie, tłuste przekąski albo odżywki dla sportowców. U dziecka mogą one odebrać apetyt na zwykłe posiłki, a przyczyny i tak nie usuną. Plan żywienia, w tym ewentualne preparaty dla dzieci, ustal z pediatrą lub dietetykiem. W domu pomaga to, co proste: regularne posiłki przy wspólnym stole, przekąski o stałych porach i spokojna atmosfera bez namawiania i nagradzania deserem.
Zobacz także
- BMI dziecka na siatkach centylowych
- Masa ciała do wzrostu u dzieci do 5 lat
- Wynik poniżej 3. centyla – co oznacza
- Kanał centylowy i zmiany toru
- Niejadek a waga dziecka
- Nadwaga u dziecka – kryteria WHO
- Wszystkie siatki centylowe WHO
To ogólne wyjaśnienie kryteriów, a nie diagnoza. Czy masa ciała twojego dziecka wymaga uwagi, oceni pediatra na podstawie kolejnych pomiarów.
