Niedowaga u dziecka – jak ją ocenić na siatce centylowej WHO

Kiedy szczupłe dziecko ma niedowagę? Jak WHO ocenia masę ciała do 5 lat i BMI u starszych dzieci, jakie bywają przyczyny i dlaczego dietę ustala pediatra.

Szczupłe dziecko na tle rówieśników albo uwaga babci, że „same kości” – i od razu pojawia się pytanie, czy wszystko jest w porządku. Niedowaga ma jednak konkretną definicję i nie da się jej ocenić na oko. Sprawdza się ją na siatkach centylowych, zawsze w odniesieniu do wieku, płci i wzrostu dziecka.

Jak ocenia się niedowagę u dzieci

Sama masa ciała mówi niewiele, bo wysokie dziecko z natury waży więcej niż niskie. Dlatego liczy się proporcja masy do wzrostu:

  • do 5. urodzin pediatra patrzy na siatkę masy do długości ciała (u maluchów mierzonych na leżąco) albo masy do wzrostu, a także na BMI dla wieku;
  • od 5 do 19 lat podstawą jest BMI odczytane na siatce centylowej dla wieku i płci, a nie na skali dla dorosłych.

Według kryteriów WHO o niedoborze masy ciała mówi się, gdy wynik leży poniżej −2 odchyleń standardowych (SD) od mediany, czyli mniej więcej poniżej 2. centyla. Wynik poniżej −3 SD WHO nazywa znacznym niedoborem. Granica −2 SD leży nieco niżej niż 3. centyl, czyli dolna linia na wielu siatkach – dziecko tuż pod tą linią nie musi więc jeszcze spełniać kryterium niedowagi.

Przykładowe granice BMI odpowiadające −2 SD według WHO:

Wiek Dziewczynka: BMI poniżej Chłopiec: BMI poniżej
5 lat 12,7 12,9
7 lat 12,7 13,1
9 lat 13,1 13,5
11 lat 13,9 14,1
13 lat 14,9 14,9
15 lat 15,9 16,0
17 lat 16,4 16,9

Progi zmieniają się z miesiąca na miesiąc, więc dla dokładnego wieku lepiej skorzystać z kalkulatora.

Kalkulator działa w przeglądarce z włączonym JavaScriptem.

Szczupła budowa to jeszcze nie niedowaga

Wiele dzieci jest po prostu drobnych: mają szczupłych rodziców, delikatną budowę kości i mnóstwo energii. Taka sylwetka zwykle widoczna jest od dawna, a dziecko trzyma się swojego toru na siatce – rośnie na długość, ma siłę do zabawy, dobrze śpi i chętnie się uczy. Więcej od samego miejsca na siatce mówi kierunek zmian. Jeśli przez kilka kolejnych pomiarów krzywa masy schodzi w dół przez linie centylowe, a wzrost dalej idzie swoim torem, warto pokazać te wyniki lekarzowi.

Możliwe przyczyny

Przyczyn bywa wiele i zwykle szuka się ich razem z pediatrą. Najczęściej chodzi o:

  • zbyt mało jedzenia w stosunku do potrzeb, na przykład u bardzo ruchliwego dziecka albo przy wybiórczym jedzeniu;
  • przebyte infekcje, po których apetyt wraca stopniowo;
  • choroby przewlekłe, które utrudniają wchłanianie lub zwiększają zapotrzebowanie, takie jak celiakia czy nadczynność tarczycy;
  • stres, zmiany w rodzinie albo kłopoty w szkole;
  • u nastolatków także zaburzenia odżywiania, o które warto pytać delikatnie i bez oceniania.

Jak może pomóc pediatra

Lekarz zmierzy i zważy dziecko, naniesie wyniki na siatkę i porówna je z wcześniejszymi wpisami w książeczce zdrowia. Zapyta o jedzenie, wypróżnienia, sen, samopoczucie i o to, jakiego wzrostu są rodzice. Czasem zleci proste badania krwi lub moczu albo skieruje do dietetyka. Przydaje się zapis tego, co dziecko zjadło w ciągu kilku zwyczajnych dni.

Bez diet „na przytycie” na własną rękę

Kuszące bywa dosładzanie, tłuste przekąski albo odżywki dla sportowców. U dziecka mogą one odebrać apetyt na zwykłe posiłki, a przyczyny i tak nie usuną. Plan żywienia, w tym ewentualne preparaty dla dzieci, ustal z pediatrą lub dietetykiem. W domu pomaga to, co proste: regularne posiłki przy wspólnym stole, przekąski o stałych porach i spokojna atmosfera bez namawiania i nagradzania deserem.

Zobacz także

To ogólne wyjaśnienie kryteriów, a nie diagnoza. Czy masa ciała twojego dziecka wymaga uwagi, oceni pediatra na podstawie kolejnych pomiarów.