Dwanaście pytań o związki frazeologiczne: muchy w nosie, wąż w kieszeni, pięta achillesowa, puszka Pandory i węzeł gordyjski. Znaczenie i pochodzenie.
Frazeologizmy to gotowe obrazy, których używamy, nie zastanawiając się nad ich sensem. Nikt nie szuka węża w kieszeni skąpej koleżanki ani nie sprawdza, czy na wierzbie rzeczywiście rosną gruszki. A jednak każde takie wyrażenie skądś się wzięło: z wiejskiego życia, z dawnych obyczajów albo z mitów greckich, które od stuleci krążą po całej Europie.
W quizie jest dwanaście pytań. W pierwszej części odgadniesz znaczenie popularnych powiedzeń, w drugiej sprawdzisz, czy pamiętasz mity, od których pochodzą wyrażenia takie jak pięta achillesowa czy puszka Pandory.
{
"id": "frazeologizmy",
"typ": "wiedza",
"pytania": [
{
"pytanie": "Co robi ktoś, kto „plecie trzy po trzy”?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "Mówi od rzeczy, bez ładu i składu",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "Wykonuje pracę na trzy zmiany",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Liczy na palcach, bo nie umie rachować",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Robi kilka rzeczy naraz i żadnej dobrze",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "Pleść znaczy tu mówić, a „trzy po trzy” oddaje bezładne powtarzanie. Kto plecie trzy po trzy, gada głupstwa."
},
{
"pytanie": "Ktoś „ma muchy w nosie”. Co to znaczy?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "Ma katar i kicha",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Wtrąca się w nie swoje sprawy",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Jest nadąsany i w złym humorze",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "Zadziera nosa i się wywyższa",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "Ktoś z muchami w nosie grymasi i obraża się bez wyraźnego powodu, jakby coś go nieustannie drażniło."
},
{
"pytanie": "Kiedy mówimy „trafiła kosa na kamień”?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "Gdy praca idzie wyjątkowo szybko",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Gdy ktoś przypadkiem znajduje coś cennego",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Gdy żniwa kończą się przed czasem",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Gdy spotyka się dwoje równie upartych ludzi",
"punkty": 1
}
],
"wyjasnienie": "Kosa, która trafi na kamień w trawie, nie przetnie go i sama się szczerbi. Tak samo kończy się spór dwóch osób, z których żadna nie chce ustąpić."
},
{
"pytanie": "Co zrobił ktoś, kto „wziął nogi za pas”?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "Uciekł w pośpiechu",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "Odpoczął po długiej drodze",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Przygotował się do tańca",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Zabrał się do ciężkiej pracy",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "Wyrażenie oznacza nagłą, pospieszną ucieczkę, zwykle przed kłopotem albo niebezpieczeństwem. Ma też wersję niedokonaną: „brać nogi za pas”."
},
{
"pytanie": "O kim powiemy, że „ma węża w kieszeni”?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "O kimś podstępnym",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "O kimś skąpym",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "O kimś, kto nosi przy sobie broń",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "O kimś zazdrosnym",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "Skąpiec boi się sięgnąć do kieszeni po pieniądze, jakby siedział w niej wąż, który może ugryźć."
},
{
"pytanie": "Co obiecuje ktoś, kto „obiecuje gruszki na wierzbie”?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "Bogaty plon w przyszłym roku",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Prezent, którego się nie spodziewamy",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Coś, czego nigdy nie spełni",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "Pomoc w pracach ogrodowych",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "Na wierzbie gruszki nie urosną, więc takie obietnice są z góry nierealne. Tak mówimy o kimś, kto zapewnia o rzeczach, w które sam nie wierzy."
},
{
"pytanie": "Dlaczego słaby punkt nazywamy piętą achillesową?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "Bo Achilles zranił się w piętę na początku wojny trojańskiej",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Bo matka zanurzyła go w rzece Styks, trzymając za piętę",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "Bo Achilles nie nosił sandałów i chodził boso",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Bo pięta była jedynym miejscem nieosłoniętym zbroją",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "Woda Styksu uczyniła Achillesa niezniszczalnym, z wyjątkiem pięty, za którą trzymała go Tetyda. Właśnie tam trafiła go strzała Parysa."
},
{
"pytanie": "Czym jest syzyfowa praca?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "Pracą wymagającą wielkiej siły",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Pracą wykonaną potajemnie, nocą",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Pracą, za którą dostaje się wysoką nagrodę",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Ciężkim trudem, który nie przynosi efektów",
"punkty": 1
}
],
"wyjasnienie": "Syzyf za karę wtacza w Hadesie głaz na szczyt góry, a kamień zawsze stacza się z powrotem. Jego praca nigdy się nie kończy."
},
{
"pytanie": "Komu Ariadna dała kłębek nici, dzięki któremu można było wyjść z labiryntu?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "Herkulesowi",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Perseuszowi",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Tezeuszowi",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "Odyseuszowi",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "Tezeusz rozwijał nić, idąc do Minotaura, a potem wrócił po niej do wyjścia. Nić Ariadny oznacza dziś sposób wydostania się z zagmatwanej sytuacji."
},
{
"pytanie": "Co tak naprawdę otworzyła Pandora w najstarszej wersji mitu, spisanej przez greckiego poetę Hezjoda?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "Złotą szkatułkę od Zeusa",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Duży gliniany dzban",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "Bramę do podziemi",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Skórzany worek z wiatrami",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "U Hezjoda nieszczęścia były zamknięte w pithosie, czyli wielkim naczyniu na zapasy. Puszka pojawiła się dopiero w XVI-wiecznych łacińskich przekładach i opowieściach o micie."
},
{
"pytanie": "Jak według legendy Aleksander Wielki poradził sobie z węzłem gordyjskim?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "Rozplątywał go przez trzy dni i trzy noce",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Kazał go rozwiązać swoim kapłanom",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Przeciął go mieczem",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "Spalił go razem z wozem",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "Kto rozwiąże węzeł we frygijskim Gordion, miał zapanować nad Azją. Aleksander po prostu go przeciął, dlatego przecięcie węzła gordyjskiego to szybkie, radykalne rozwiązanie trudnego problemu."
},
{
"pytanie": "Kto według mitów wymyślił konia trojańskiego?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "Achilles",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Agamemnon",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Menelaos",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Odyseusz",
"punkty": 1
}
],
"wyjasnienie": "Pomysłowy Odyseusz ukrył greckich wojowników w drewnianym koniu, którego trojanie sami wciągnęli do miasta. Koń trojański to dziś każdy podstęp, a także złośliwy program komputerowy."
}
],
"wyniki": [
{
"od": 0,
"do": 3,
"tytul": "Dosłownie, bez metafor",
"opis": "Wolisz mówić wprost niż obrazami i to też jest jakiś styl. Frazeologizmy sporo jednak ułatwiają, bo w jednym zwrocie mieszczą całą sytuację. Z wyjaśnień zapamiętasz pewnie przynajmniej węża w kieszeni."
},
{
"od": 4,
"do": 7,
"tytul": "Obrazowo, ale ostrożnie",
"opis": "Popularne powiedzenia rozumiesz bez trudu, przy mitach robi się trudniej. Tak ma większość z nas, bo mitologia była dawno, w szkole. Teraz już wiesz, skąd wzięły się nić Ariadny i puszka Pandory."
},
{
"od": 8,
"do": 10,
"tytul": "Mówisz obrazami",
"opis": "Frazeologizmy to dla ciebie naturalna część języka, a mity znasz lepiej niż przeciętnie. Pewnie potrafisz celnie skwitować sytuację jednym zwrotem. Brakuje niewiele do kompletu."
},
{
"od": 11,
"do": 12,
"tytul": "Mistrzyni słowa i mitu",
"opis": "Od trzech po trzy po węzeł gordyjski: nic cię nie zaskoczyło. Takiej znajomości frazeologii i mitologii nie ma wiele osób. Sprawdź się jeszcze w quizie z przysłów."
}
],
"rozklad_szacunkowy": [
8,
37,
42,
13
]
}
