Dwanaście pytań o najczęstsze błędy językowe: tę czy tą, półtora czy półtorej, w każdym razie, bynajmniej i akcent w słowie matematyka. Sprawdź się.
Polszczyzna potrafi zaskoczyć nawet tych, którzy mówią nią od urodzenia. Niektóre błędy słyszymy tak często, że zaczynają brzmieć naturalnie, a poprawna forma wydaje się dziwna albo przesadnie elegancka. Kto choć raz zawahał się przy „tę” i „tą”, ten wie, o czym mowa.
W quizie jest dwanaście pytań o formy, które najczęściej sprawiają kłopot w mowie i piśmie. Opieramy się na zaleceniach słowników poprawnej polszczyzny i poradni językowych, a przy każdej odpowiedzi krótko wyjaśniamy regułę.
{
"id": "poprawna-polszczyzna",
"typ": "wiedza",
"pytania": [
{
"pytanie": "Które wyrażenie jest poprawne?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "W każdym bądź razie",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "W każdym razie",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "W każdym bądź co bądź razie",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Bądź w każdym razie",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "„W każdym bądź razie” to połączenie dwóch wyrażeń: „w każdym razie” i „bądź co bądź”. Poprawnie mówimy po prostu „w każdym razie”."
},
{
"pytanie": "Która forma bezokolicznika jest poprawna?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "Wziąść",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Wziąźć",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Wziąć",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "Wziońć",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "Poprawnie: „wziąć”, tak jak „zacząć” czy „ciąć”. Błędne „wziąść” powstaje przez podobieństwo do czasowników w rodzaju „trząść” i „prząść”."
},
{
"pytanie": "Jak poprawnie powie o sobie mężczyzna, a jak kobieta?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "Poszłem / poszłam",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Poszedłem / poszedłam",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Poszłem / poszedłam",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Poszedłem / poszłam",
"punkty": 1
}
],
"wyjasnienie": "W rodzaju męskim mamy „poszedł, poszedłem”, a w żeńskim „poszła, poszłam”. Formy „poszłem” i „poszedłam” są błędne."
},
{
"pytanie": "Film trwał…",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "…półtora godziny",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "…półtorej godzin",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "…półtorej godziny",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "…półtory godziny",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "„Półtorej” łączymy z rzeczownikami rodzaju żeńskiego (półtorej godziny, półtorej szklanki), a „półtora” z męskimi i nijakimi (półtora roku, półtora jabłka)."
},
{
"pytanie": "Które zdanie jest zgodne z wzorcową normą językową?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "Widzę tą książkę i zachwycam się tę książką",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Widzę tę książkę i zachwycam się tą książką",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "Widzę tą książkę i zachwycam się tą książką",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Widzę tę książkę i zachwycam się tę książką",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "W bierniku (widzę kogo? co?) mówimy „tę”, a w narzędniku (z kim? z czym?) „tą”. „Tą” w bierniku zdarza się w swobodnej rozmowie, ale w starannej polszczyźnie lepiej go unikać."
},
{
"pytanie": "Jak poprawnie powiedzieć o dwóch wejściach do pokoju?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "Dwa drzwi",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Dwie drzwi",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Dwóch drzwi",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Dwoje drzwi",
"punkty": 1
}
],
"wyjasnienie": "„Drzwi” mają tylko liczbę mnogą, a z takimi rzeczownikami łączymy liczebniki zbiorowe: dwoje drzwi, troje sań, czworo nożyczek."
},
{
"pytanie": "Na którą sylabę pada akcent w słowie „matematyka” w starannej wymowie?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "Na „-te-”: maTEmatyka",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "Na „-ty-”: matemaTYka",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Na „ma-”: MAtematyka",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Na „-ka”: matematyKA",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "W wyrazach pochodzenia greckiego i łacińskiego na „-yka” i „-ika” norma wzorcowa każe akcentować trzecią sylabę od końca. Akcent na przedostatniej sylabie jest powszechny i dopuszczalny w mowie potocznej."
},
{
"pytanie": "To słowo zapisano w…",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "…cudzysłowiu",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "…cudzysłowie",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "…cudzysłowu",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "…cudzysłowiach",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "Cudzysłów odmienia się jak „stół”: w stole, w cudzysłowie. Forma „w cudzysłowiu” jest błędna."
},
{
"pytanie": "Które z tych wyrażeń piszemy rozdzielnie?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "Naprawdę",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Nareszcie",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Na pewno",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "Naprzeciwko",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "„Na pewno” piszemy zawsze osobno, tak samo jak „na razie”. „Naprawdę”, „nareszcie” i „naprzeciwko” piszemy łącznie."
},
{
"pytanie": "Jak brzmi poprawnie dawne wyrażenie, którym ogłaszano coś wszystkim?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "Wszem i wobec",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Wszem a wobec",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Wszystkim i wobec",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Wszem wobec",
"punkty": 1
}
],
"wyjasnienie": "W staropolszczyźnie „wobec” znaczyło „razem, wspólnie”, więc „wszem wobec” to „wszystkim razem”. Wstawione „i” jest zbędne."
},
{
"pytanie": "W którym zdaniu słowo „bynajmniej” jest użyte poprawnie?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "Zrób bynajmniej zakupy, jeśli nie zdążysz z obiadem",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Bynajmniej ja tak uważam",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Bynajmniej nie jestem zmęczona",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "Przyjdź bynajmniej na chwilę",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "„Bynajmniej” znaczy „wcale, zupełnie” i wzmacnia przeczenie. Nie jest synonimem „przynajmniej”, choć tak często bywa używane."
},
{
"pytanie": "Które zdanie jest poprawne?",
"odpowiedzi": [
{
"tekst": "Daj mnie spokój",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Mnie się to podoba, a tobie?",
"punkty": 1
},
{
"tekst": "Powiedz mnie prawdę",
"punkty": 0
},
{
"tekst": "Mi się to podoba, a tobie nie?",
"punkty": 0
}
],
"wyjasnienie": "Krótkiej formy „mi” używamy w miejscu nieakcentowanym (daj mi, powiedz mi), a „mnie” na początku zdania i przy przeciwstawieniu: „mnie się podoba, a tobie?”."
}
],
"wyniki": [
{
"od": 0,
"do": 3,
"tytul": "Język potoczny bez kompleksów",
"opis": "Mówisz tak, jak mówi większość ludzi wokół ciebie, a norma wzorcowa bywa dla ciebie zaskoczeniem. Nikt nie ocenia rozmowy przy kawie, ale w mailu do szefowej te zasady się przydadzą. Wyjaśnienia z quizu łatwo zapamiętać."
},
{
"od": 4,
"do": 7,
"tytul": "Dobra polszczyzna na co dzień",
"opis": "Większość pułapek omijasz, choć niektóre formy wciąż się mylą. „Tę” i „tą” czy akcent w „matematyce” to kłopot nawet dla osób, które dużo czytają. Masz solidną bazę."
},
{
"od": 8,
"do": 10,
"tytul": "Staranna i uważna",
"opis": "Mówisz i piszesz starannie, a błędy wyłapujesz często szybciej niż autokorekta. Wiesz, czym różni się „bynajmniej” od „przynajmniej”. Brakuje tylko kilku szczegółów do mistrzostwa."
},
{
"od": 11,
"do": 12,
"tytul": "Polonistka z powołania",
"opis": "Norma wzorcowa nie ma przed tobą tajemnic, nawet akcent w „matematyce” i „wszem wobec”. Takiej wiedzy pozazdrościliby ci autorzy niejednego tekstu w internecie. Sprawdź się jeszcze z frazeologizmów."
}
],
"rozklad_szacunkowy": [
9,
41,
38,
12
]
}
