Quiz z poprawnej polszczyzny – tę czy tą, wziąć czy wziąść

Dwanaście pytań o najczęstsze błędy językowe: tę czy tą, półtora czy półtorej, w każdym razie, bynajmniej i akcent w słowie matematyka. Sprawdź się.

Polszczyzna potrafi zaskoczyć nawet tych, którzy mówią nią od urodzenia. Niektóre błędy słyszymy tak często, że zaczynają brzmieć naturalnie, a poprawna forma wydaje się dziwna albo przesadnie elegancka. Kto choć raz zawahał się przy „tę” i „tą”, ten wie, o czym mowa.

W quizie jest dwanaście pytań o formy, które najczęściej sprawiają kłopot w mowie i piśmie. Opieramy się na zaleceniach słowników poprawnej polszczyzny i poradni językowych, a przy każdej odpowiedzi krótko wyjaśniamy regułę.

{
 "id": "poprawna-polszczyzna",
 "typ": "wiedza",
 "pytania": [
  {
   "pytanie": "Które wyrażenie jest poprawne?",
   "odpowiedzi": [
    {
     "tekst": "W każdym bądź razie",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "W każdym razie",
     "punkty": 1
    },
    {
     "tekst": "W każdym bądź co bądź razie",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "Bądź w każdym razie",
     "punkty": 0
    }
   ],
   "wyjasnienie": "„W każdym bądź razie” to połączenie dwóch wyrażeń: „w każdym razie” i „bądź co bądź”. Poprawnie mówimy po prostu „w każdym razie”."
  },
  {
   "pytanie": "Która forma bezokolicznika jest poprawna?",
   "odpowiedzi": [
    {
     "tekst": "Wziąść",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "Wziąźć",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "Wziąć",
     "punkty": 1
    },
    {
     "tekst": "Wziońć",
     "punkty": 0
    }
   ],
   "wyjasnienie": "Poprawnie: „wziąć”, tak jak „zacząć” czy „ciąć”. Błędne „wziąść” powstaje przez podobieństwo do czasowników w rodzaju „trząść” i „prząść”."
  },
  {
   "pytanie": "Jak poprawnie powie o sobie mężczyzna, a jak kobieta?",
   "odpowiedzi": [
    {
     "tekst": "Poszłem / poszłam",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "Poszedłem / poszedłam",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "Poszłem / poszedłam",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "Poszedłem / poszłam",
     "punkty": 1
    }
   ],
   "wyjasnienie": "W rodzaju męskim mamy „poszedł, poszedłem”, a w żeńskim „poszła, poszłam”. Formy „poszłem” i „poszedłam” są błędne."
  },
  {
   "pytanie": "Film trwał…",
   "odpowiedzi": [
    {
     "tekst": "…półtora godziny",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "…półtorej godzin",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "…półtorej godziny",
     "punkty": 1
    },
    {
     "tekst": "…półtory godziny",
     "punkty": 0
    }
   ],
   "wyjasnienie": "„Półtorej” łączymy z rzeczownikami rodzaju żeńskiego (półtorej godziny, półtorej szklanki), a „półtora” z męskimi i nijakimi (półtora roku, półtora jabłka)."
  },
  {
   "pytanie": "Które zdanie jest zgodne z wzorcową normą językową?",
   "odpowiedzi": [
    {
     "tekst": "Widzę tą książkę i zachwycam się tę książką",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "Widzę tę książkę i zachwycam się tą książką",
     "punkty": 1
    },
    {
     "tekst": "Widzę tą książkę i zachwycam się tą książką",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "Widzę tę książkę i zachwycam się tę książką",
     "punkty": 0
    }
   ],
   "wyjasnienie": "W bierniku (widzę kogo? co?) mówimy „tę”, a w narzędniku (z kim? z czym?) „tą”. „Tą” w bierniku zdarza się w swobodnej rozmowie, ale w starannej polszczyźnie lepiej go unikać."
  },
  {
   "pytanie": "Jak poprawnie powiedzieć o dwóch wejściach do pokoju?",
   "odpowiedzi": [
    {
     "tekst": "Dwa drzwi",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "Dwie drzwi",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "Dwóch drzwi",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "Dwoje drzwi",
     "punkty": 1
    }
   ],
   "wyjasnienie": "„Drzwi” mają tylko liczbę mnogą, a z takimi rzeczownikami łączymy liczebniki zbiorowe: dwoje drzwi, troje sań, czworo nożyczek."
  },
  {
   "pytanie": "Na którą sylabę pada akcent w słowie „matematyka” w starannej wymowie?",
   "odpowiedzi": [
    {
     "tekst": "Na „-te-”: maTEmatyka",
     "punkty": 1
    },
    {
     "tekst": "Na „-ty-”: matemaTYka",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "Na „ma-”: MAtematyka",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "Na „-ka”: matematyKA",
     "punkty": 0
    }
   ],
   "wyjasnienie": "W wyrazach pochodzenia greckiego i łacińskiego na „-yka” i „-ika” norma wzorcowa każe akcentować trzecią sylabę od końca. Akcent na przedostatniej sylabie jest powszechny i dopuszczalny w mowie potocznej."
  },
  {
   "pytanie": "To słowo zapisano w…",
   "odpowiedzi": [
    {
     "tekst": "…cudzysłowiu",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "…cudzysłowie",
     "punkty": 1
    },
    {
     "tekst": "…cudzysłowu",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "…cudzysłowiach",
     "punkty": 0
    }
   ],
   "wyjasnienie": "Cudzysłów odmienia się jak „stół”: w stole, w cudzysłowie. Forma „w cudzysłowiu” jest błędna."
  },
  {
   "pytanie": "Które z tych wyrażeń piszemy rozdzielnie?",
   "odpowiedzi": [
    {
     "tekst": "Naprawdę",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "Nareszcie",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "Na pewno",
     "punkty": 1
    },
    {
     "tekst": "Naprzeciwko",
     "punkty": 0
    }
   ],
   "wyjasnienie": "„Na pewno” piszemy zawsze osobno, tak samo jak „na razie”. „Naprawdę”, „nareszcie” i „naprzeciwko” piszemy łącznie."
  },
  {
   "pytanie": "Jak brzmi poprawnie dawne wyrażenie, którym ogłaszano coś wszystkim?",
   "odpowiedzi": [
    {
     "tekst": "Wszem i wobec",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "Wszem a wobec",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "Wszystkim i wobec",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "Wszem wobec",
     "punkty": 1
    }
   ],
   "wyjasnienie": "W staropolszczyźnie „wobec” znaczyło „razem, wspólnie”, więc „wszem wobec” to „wszystkim razem”. Wstawione „i” jest zbędne."
  },
  {
   "pytanie": "W którym zdaniu słowo „bynajmniej” jest użyte poprawnie?",
   "odpowiedzi": [
    {
     "tekst": "Zrób bynajmniej zakupy, jeśli nie zdążysz z obiadem",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "Bynajmniej ja tak uważam",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "Bynajmniej nie jestem zmęczona",
     "punkty": 1
    },
    {
     "tekst": "Przyjdź bynajmniej na chwilę",
     "punkty": 0
    }
   ],
   "wyjasnienie": "„Bynajmniej” znaczy „wcale, zupełnie” i wzmacnia przeczenie. Nie jest synonimem „przynajmniej”, choć tak często bywa używane."
  },
  {
   "pytanie": "Które zdanie jest poprawne?",
   "odpowiedzi": [
    {
     "tekst": "Daj mnie spokój",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "Mnie się to podoba, a tobie?",
     "punkty": 1
    },
    {
     "tekst": "Powiedz mnie prawdę",
     "punkty": 0
    },
    {
     "tekst": "Mi się to podoba, a tobie nie?",
     "punkty": 0
    }
   ],
   "wyjasnienie": "Krótkiej formy „mi” używamy w miejscu nieakcentowanym (daj mi, powiedz mi), a „mnie” na początku zdania i przy przeciwstawieniu: „mnie się podoba, a tobie?”."
  }
 ],
 "wyniki": [
  {
   "od": 0,
   "do": 3,
   "tytul": "Język potoczny bez kompleksów",
   "opis": "Mówisz tak, jak mówi większość ludzi wokół ciebie, a norma wzorcowa bywa dla ciebie zaskoczeniem. Nikt nie ocenia rozmowy przy kawie, ale w mailu do szefowej te zasady się przydadzą. Wyjaśnienia z quizu łatwo zapamiętać."
  },
  {
   "od": 4,
   "do": 7,
   "tytul": "Dobra polszczyzna na co dzień",
   "opis": "Większość pułapek omijasz, choć niektóre formy wciąż się mylą. „Tę” i „tą” czy akcent w „matematyce” to kłopot nawet dla osób, które dużo czytają. Masz solidną bazę."
  },
  {
   "od": 8,
   "do": 10,
   "tytul": "Staranna i uważna",
   "opis": "Mówisz i piszesz starannie, a błędy wyłapujesz często szybciej niż autokorekta. Wiesz, czym różni się „bynajmniej” od „przynajmniej”. Brakuje tylko kilku szczegółów do mistrzostwa."
  },
  {
   "od": 11,
   "do": 12,
   "tytul": "Polonistka z powołania",
   "opis": "Norma wzorcowa nie ma przed tobą tajemnic, nawet akcent w „matematyce” i „wszem wobec”. Takiej wiedzy pozazdrościliby ci autorzy niejednego tekstu w internecie. Sprawdź się jeszcze z frazeologizmów."
  }
 ],
 "rozklad_szacunkowy": [
  9,
  41,
  38,
  12
 ]
}

Zobacz też