Zakwas buraczany na barszcz wigilijny – przepis krok po kroku

Zakwas buraczany na barszcz wigilijny: buraki, czosnek, przyprawy i woda z solą. Ile dni kisić, kiedy nastawić przed świętami i jak poznać, że jest gotowy.

Bez zakwasu barszcz wigilijny jest po prostu zupą z buraków. To właśnie kiszone buraki dają mu głęboki, lekko winny smak, rubinowy kolor i tę przyjemną kwaśność, która po całym dniu postu budzi apetyt. Dawniej w wielu domach, zwłaszcza w Małopolsce i na Podkarpaciu, kamionkowy garnek z burakami stał w spiżarni przez cały adwent, a gospodyni dolewała z niego do zupy przez całą zimę.

Dziś wystarczy trzylitrowy słoik i kilka minut pracy. Resztę zrobią bakterie kwasu mlekowego, te same, które kiszą ogórki i kapustę. Zakwas jest też smaczny sam w sobie: kieliszek wypity rano rozgrzewa i dobrze robi na trawienie w czasie świątecznego objadania się.

Na ile osób Czas Trudność
na barszcz dla 8–10 osób 20 min pracy + 4–7 dni kiszenia łatwa

Składniki

  • 1,5 kg buraków (6–8 średnich)
  • 2 l przegotowanej, letniej wody
  • 2 płaskie łyżki soli kamiennej niejodowanej (1 łyżka na litr wody)
  • 1 główka czosnku
  • 3 liście laurowe
  • 5 ziaren ziela angielskiego
  • 10 ziaren czarnego pieprzu
  • 1 kromka chleba żytniego na zakwasie, ze skórką (opcjonalnie)

Przygotowanie

  1. Słoik o pojemności 3 l albo kamionkowy garnek umyj i wyparz wrzątkiem. Talerzyk lub mniejszy słoik, którym dociśniesz buraki, też sparz.
  2. Buraki obierz i pokrój w plastry grubości około pół centymetra albo w ósemki. Nie ścieraj ich na tarce: starte kiszą się szybciej, ale zakwas łatwiej mętnieje.
  3. Czosnek podziel na ząbki, obierz i przekrój każdy na pół.
  4. Układaj w słoiku warstwami buraki, czosnek, liście laurowe, ziele angielskie i pieprz.
  5. W letniej wodzie (mniej więcej o temperaturze ciała) rozpuść sól i zalej buraki tak, żeby woda przykrywała je co najmniej na 3 cm.
  6. Na wierzchu połóż kromkę chleba, a buraki dociśnij talerzykiem, żeby żaden kawałek nie wystawał ponad wodę.
  7. Przykryj słoik gazą lub lnianą ściereczką i odstaw w ciepłe miejsce (20–22°C), z dala od kaloryfera.
  8. Codziennie zbieraj łyżką pianę z wierzchu. Po dwóch dniach wyjmij rozmiękły chleb.
  9. Po 4 dniach spróbuj. Gotowy zakwas jest wyraźnie kwaśny, lekko słodki i pachnie czosnkiem. Jeśli smak jest jeszcze płaski, zostaw go na kolejne 2–3 dni. Na koniec przecedź płyn do czystych butelek i wstaw do lodówki.

Na co uważać

Biały, płaski nalot na powierzchni to zwykle nieszkodliwe drożdże, które wystarczy zebrać. Puszysta, zielona, czarna albo różowa pleśń oznacza, że coś poszło nie tak i całość trzeba wyrzucić. Zdarza się też, że po 2–3 dniach zakwas gęstnieje i ciągnie się jak syrop. Nie wylewaj go od razu: zwykle po kilku kolejnych dniach wraca do normalnej konsystencji.

Najczęstszą przyczyną porażki jest zbyt zimne miejsce (fermentacja ledwo rusza) albo za mało soli (buraki zaczynają się psuć, zanim zdążą się zakisić).

Kiedy nastawić i jak przechowywać

Zakwas najlepiej nastawić 7–10 dni przed Wigilią, czyli około połowy grudnia. Przelany do zakręconych butelek wytrzyma w lodówce 2–3 tygodnie, więc spokojnie wystarczy także na barszcz w drugi dzień świąt. Możesz go zamrozić w plastikowych butelkach (nie napełniaj do pełna), ale po rozmrożeniu jest odrobinę mniej aromatyczny. Kiszone buraki, które zostaną w słoiku, nie idą do kosza: zetrzyj je do surówki z jabłkiem albo dodaj do barszczu.

Warianty

  • Z jabłkiem: jedno kwaśne jabłko pokrojone w ćwiartki łagodzi smak i dodaje owocowej nuty.
  • Z chrzanem: kawałek obranego korzenia (5 cm) daje zakwasowi przyjemną ostrość.
  • Bez chleba: zakwas ruszy dzień później, ale jest bezglutenowy, co ma znaczenie, jeśli przy stole siedzi ktoś na diecie, dla której przygotowujesz też pierogi bez glutenu.
  • Z ziołami: gałązka lubczyku albo kilka ziaren kolendry dla odważnych.

Co ugotować z zakwasem

Klasyka to barszcz czerwony na zakwasie podany z uszkami z grzybami. Jeśli zabraknie ci czasu na kiszenie, jest jeszcze szybki barszcz bez zakwasu. Kiedy co nastawiać, znajdziesz w planie co przygotować wcześniej.